رأی وحدت رویه شماره ۸۵۷رأی وحدت رویه شماره ۸۵۷ مورخ ۱۴۰۳/۱۰/۱۱ هیأت عمومی دیوان عالی کشور

هرگاه بر اثر یک رفتار، دو یا چند مهره از مهره‌های ستون فقرات بشکند و بدون عیب درمان شود به لحاظ آن‌که در بند «ت» ماده ۶۴۷ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ و تبصره یک آن، میزان دیه شکستن چند مهره با یک رفتار تعیین نشده‌است، با استناد به مواد ۵۳۸، ۵۴۱، ۵۴۳ و ۵۷۰ قانون مذکور در صورتی که مهره‌های شکسته‌شده مطابق نظریه پزشکی قانونی (عرف خاص) شکستگی متعدد محسوب شود، باتوجه به تعدد شکستگی و اصل عدم تداخل دیات، برای شکستگی هر مهره که بدون عیب درمان‌شده، یک‌دهم دیه کامل تعیین می‌شود و شکستن یک مهره از چند نقطه شکستگی متعدد محسوب نمی‌گردد. لذا هیئت عمومی دیوان عالی کشور بر اساس ماده ۴۷۳ قانون آیین دادرسی کیفری، رای وحدت رویه شماره ۸۴۳ – ۱۴۰۲/۱۱/۲۴ (که مشعر بر تعیین یک‌دهم دیه برای شکستن چند مهره بود) را تغییر داده و برای هریک از مهره‌های شکسته شده که پزشکی قانونی آن‌ها را متعدد اعلام کند، ده درصد دیه کامل تعیین می‌شود. بنابه مراتب، رای شعبه پنجم دادگاه تجدیدنظر استان چهار‌محال‌و‌بختیاری تا حدی که با این نظر انطباق دارد با اکثریت قاطع آراء اعضای هیئت عمومی صحیح و قانونی تشخیص داده شد.

با سلام و احترام

به استحضار می‌رساند، به‌رغم صدور رای وحدت رویه شماره ۸۴۳ – ۱۴۰۲/۱۱/۲۴ هیئت عمومی دیوان عالی کشور، در مورد شکستن یک یا چند مهره از ستون فقرات بر اثر رفتار واحد مرتکب و تعیین تکلیف در مورد اختلاف حادث‌شده بین محاکم دادگستری، با اختلاف استنباط از بند ت ماده ۶۴۷ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ و تبصره یک آن به قوّت خود باقی است، به نحوی که برخی از شعب دادگاه‌ها برای شکستن چند مهره از ستون فقرات که ناشی از یک ضربه باشد و بدون عیب التیام یافته باشد، برای هریک از مهره‌ها یک‌دهم دیه کامل تعیین می‌کنند و برخی از شعب برای چند مهره ستون فقرات یک‌دهم دیه کامل تعیین کرده‌اند. بعد از صدور رای وحدت رویه مذکور، مراتب از دفتر مقام معظم رهبری استفتاء شد، معظّم‌له در پاسخ طبق نظریه شماره ۵۶۹۵۱/۱ – ۱۴۰۳/۰۹/۰۴ اعلام فرمودند:

«در مواردی که عرفاً (طبق نظریه پزشکی قانونی) شکستگی و جنایت متعدد محسوب شود، هریک دیه جداگانه دارد خواه با یک ضربه باشد یا چند ضربه»

طبق آراء واصله به این معاونت که ناظر به بعد از صدور رای وحدت رویه ۸۴۳ – ۱۴۰۲/۱۱/۲۴ است، شعب سوم و پنجم دادگاه تجدیدنظر استان چهار‌محال‌و‌بختیاری با اختلاف استنباط از بند ت ماده ۶۴۷ قانون مجازات اسلامی و تبصره یک آن، آراء مختلف صادر نموده‌اند، به‌گونه‌ای که شعبه سوم عقیده به تعیین ده درصد دیه کامل برای شکستگی مهره‌های ستون فقرات (دوازدهم سینه‌ای و اوّل کمری) داشته، اما شعبه پنجم برای هریک از مهره‌های ستون فقرات ده درصد دیه کامل تعیین کرده‌است، گزارش امر به شرح آتی تقدیم می‌شود:

الف) به حکایت دادنامه شماره ۱۴۰۳۳۲۳۹۰۰۰۲۰۴۰۸۹۸- ۱۴۰۳/۰۷/۱۲ شعبه ۱۰۲ دادگاه کیفری دو بروجن، در خصوص اتهام آقای عبدالحسین… با وکالت آقای شهرام…، ۱- دایر بر بی‌احتیاطی در امر رانندگی منتهی به قتل غیرعمدی مرحوم آقای امید… موضوع شکایت ورثه مرحوم آقایان علیرضا … و امیررضا … (با قیمومت موقّت خانم عفت…) هر دو فرزندان امید و خانم‌ها بلور… و عفت…، ۲- دایر بر بی‌احتیاطی در امر رانندگی منتهی به نقص عضو غیرعمدی موضوع شکایت آقای یاور… ۳- دایر بر بی‌احتیاطی در امر رانندگی منتهی به ایراد صدمه بدنی غیرعمدی موضوع شکایت آقای امیر…، چنین رای صادر شده‌است:

«… دادگاه باتوجه به اوراق و محتویات پرونده از جمله شکایت شکات، صورت‌جلسه مرجع انتظامی، برگه جواز دفن موجود در پرونده، برگ گزارش معاینه جسد پزشکی قانونی، گواهی‌های پزشکی قانونی، نظریه افسر کارشناس تصادفات و هیئت‌های سه‌نفره و پنج‌نفره کارشناسی، تصاویر مضبوط در پرونده و اقرار مقرون به‌واقع متهم که در جلسه رسیدگی بیان نمود «قبول دارم» و نهایتاً کیفرخواست صادره از سوی دادسرای عمومی و انقلاب شهرستان بروجن، دادگاه ضمن احراز بزهکاری نام‌برده حسب مواد ۱۴، ۱۹، ۱۷، ۴۴۸، ۴۴۹، ۴۶۲، ۴۸۸، ۵۳۹، ۵۵۱ و تبصره ذیل آن و مواد ۵۵۵، ۵۵۸، ۵۶۹، ۵۵۹، ۵۹۳، ۶۴۷، ۶۵۶، ۷۰۹، ۷۱۴، ۷۱۵ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ و ماده ۲۱ قانون بیمه اجباری خسارت وارده شده به شخص ثالث در اثر حوادث ناشی از وسایل نقلیه، حکم به محکومیت متهم موصوف به پرداخت دیه کامل مرد مسلمان در حق اولیاء دم متوفی مرحوم آقای امید… مطابق گواهی حصر وراثت و همچنین حکم به محکومیت متهم موصوف به پرداخت ۱- دو درصد دیه کامل انسان بابت دو ناحیه جراحت حارصه فرق سر، ۲- یک‌دوم از دو‌شش‌هزارم دیه کامل انسان بابت جراحت حارصه بند انتهایی انگشت چهارم دست راست، ۳- یک‌دهم دیه کامل انسان بابت شکستگی ستون فقرات در نواحی مهره‌های دوازدهم سینه‌ای و اوّل کمری (هر دو در بخش تنه) که بدون عیب التیام یافته‌است و ۴- نیم‌درصد دیه کامل انسان بابت ارش آسیب مختصر نسج نرم ناحیه شانه راست، ظرف دو سال قمری در حق آقای امیر… صادر و اعلام می‌نماید. …»

پس از تجدیدنظرخواهی از این رای، شعبه سوم دادگاه تجدیدنظر استان چهار‌محال‌و‌بختیاری به موجب دادنامه شماره ۱۴۰۳۳۲۳۹۰۰۰۲۷۲۱۶۶۹ – ۱۴۰۳/۰۹/۰۴، چنین رای داده‌است:

«… نظر به مجموع محتویات اوراق پرونده و تحقیقات انجام‌گرفته و نظر به این‌که از ناحیه تجدیدنظرخواه در این مرحله از دادرسی ایراد موجّه و مؤثّری که موجب خدشه به اساس دادنامه صادره گردد وارد و ارائه نگردیده و دادنامه منطبق با موازین قانونی اصدار یافته‌است؛ فلذا ضمن عدم پذیرش درخواست تجدیدنظرخواهی در اجرای مقررات بند الف ماده ۴۵۵ قانون آیین دادرسی کیفری دادنامه صادره عیناً تأیید و استوار می‌گردد. …»

ب) به حکایت دادنامه شماره ۱۴۰۲۳۲۳۹۰۰۰۲۹۵۸۲۸۸ – ۱۴۰۲/۱۰/۱۳ شعبه ۱۰۱ دادگاه کیفری دو کیار، در خصوص اتهام آقای علی…، دایر بر بی‌احتیاطی در رانندگی منتهی به ایراد صدمه بدنی غیرعمدی موضوع شکایت آقای روح‌الله …، و اتهام آقای روح‌الله … دایر بر رانندگی بدون پروانه رسمی، چنین رای داده‌است:

« … نظر به محتویات پرونده و التفات نظر در شکایت شاکی، گواهی‌های پزشکی قانونی، اقرار نام‌برده و نظریه افسر تصادفات، وقوع بزه محرز و مسلم است و مستند به مواد ۴۴۸، ۴۴۹، ۴۸۸، ۷۱۰ و ۶۴۷ از قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ و ماده ۷۱۷ از قانون مجازات اسلامی کتاب تعزیرات مصوب ۱۳۷۵ و مواد ۶ و ۱۱ از قانون کاهش مجازات حبس تعزیری مصوب ۱۳۹۹ و تصویب نامه هیئت وزیران مصوب ۱۳۹۹، نام‌برده را به پرداخت دو فقره یک‌صدم از یک‌سی‌ام از نصف دیه کامل از بابت بند اوّل و سه فقره یک‌صدم از نصف دیه کامل از بابت بند دوم و یک‌دهم دیه کامل از بابت بند سوم گواهی پزشکی قانونی [شکستگی ستون فقرات تجدیدنظرخواه «در ناحیه اوّلین، دومین و سومین مهره کمری (در بخش تنه) و دوازدهمین مهره پشتی (در بخش تنه) که به صورت مطلوب التیام یافته» می‌باشد.] و پرداخت مبلغ بیست میلیون ریال جزای نقدی در [حق] صندوق دولت محکوم می‌نماید. در خصوص اتهام آقای روح‌الله…، دایر بر رانندگی بدون پروانه رسمی (گواهینامه) یک دستگاه موتور سیکلت معروض می‌دارد که باتوجه به محتویات پرونده و التفات نظر در اقرار صریح نام‌برده در این مرجع، وقوع بزه انتسابی از ناحیه نام‌برده را محرز و مسلم می‌داند و مستند به ماده ۷۲۳ قانون مجازات اسلامی (کتاب تعزیرات) مصوب ۱۳۷۵ و با رعایت بند اول ماده سوم قانون نحوه وصول برخی از درآمدهای دولت و مصرف آن در موارد معیّن مصوب ۱۳۷۳ با اصلاحات بعدی و التفات نظر در مواد ۳۷ و ۳۸ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲… و تصویب نامه هیئت وزیران مصوب ۱۳۹۹، نام‌برده را به پرداخت ده میلیون ریال جزای نقدی در [حق] صندوق دولت محکوم می‌نماید. …»

پس از تجدیدنظرخواهی از این رای، شعبه پنجم دادگاه تجدیدنظر استان چهار‌محال‌و‌بختیاری به موجب دادنامه شماره ۱۴۰۳۳۲۳۹۰۰۰۱۲۱۳۹۹۰ – ۱۴۰۳/۰۴/۳۱ چنین رای داده‌است:

«… تجدیدنظرخواهی آقای روح‌الله… وارد نیست؛ زیرا با لحاظ نظریه کمیسیون پزشکی قانونی که اعلام کرده «صدمه جدیدی مرتبط با تصادف مورخ ۱۴۰۲/۰۲/۲۱ احراز نشده و صدمات مطابق با گواهی مورخ ۱۴۰۲/۰۸/۱۴ پزشکی قانونی شهرستان کیار است» رای مورد تجدیدنظرخواهی مطابق ادلّه موجود در پرونده و وفق موازین مورد استناد در رای صادر گردیده‌است و تجدیدنظرخواه دلیل و موجبی که دلالت بر خدشه بر اساس دادنامه باشد ارائه نکرده‌است و نحوه رسیدگی از حیث رعایت تشریفات دادرسی نیز با ایراد اساسی مستوجب نقض مواجه نیست، اما نظر به این‌که:

۱- حسب بند سوم نظریه پزشکی قانونی، شکستگی ستون فقرات تجدیدنظرخواه «در ناحیه اوّلین، دومین و سومین مهره کمری (در بخش تنه) و دوازدهمین مهره پشتی (در بخش تنه) که به صورت مطلوب التیام یافته» است.

۲- دادگاه بدوی در مورد کلیه شکستگی‌های ستون فقرات صرفاً یک فقره ده درصد دیه کامل تعیین کرده‌است، حال آن‌که اوّلا،ً اصل بر عدم‌تداخل دیات است.

ثانیاً، به لحاظ عدم‌احراز شرایط موضوع بند پ ماده ۵۴۳ قانون مجازات اسلامی (آسیب‌های متصل به‌هم یا به‌گونه‌ای نزدیک به‌هم باشد که عرفاً یک آسیب محسوب شود) مقررات موضوع مواد ۵۴۱ و ۵۷۰ قانون مجازات اسلامی بر موضوع حاکم است و اصل تعدّد دیات جاری است.

ثالثاً، تبصره ۱ ماده ۶۴۷ قانون فوق صرفاً در صدد تعریف ستون فقرات و تفکیک مهره‌های گردن و استخوان دنبالچه از مقررات مربوط به آن است و نافی اجرای مقررات مزبور نبوده و قواعد عام مزبور در کلیه صدمات اعضا و منافع جاری است.

۳- به سهو قلم در سطح ششم دادنامه عبارت «از نصف دیه کامل» نگارش شده‌است. بنابراین به استناد ماده ۴۵۷ قانون آیین دادرسی کیفری، ضمن رد تجدیدنظرخواهی، دادنامه تجدیدنظرخواسته با اصلاح میزان دیه بند سوم گواهی پزشکی قانونی به چهل درصد دیه کامل بابت شکستگی چهار مهره از ستون فقرات و اصلاح میزان دیه بند اوّل گواهی پزشک قانونی به دوسه‌هزارم دیه کامل بابت ساییدگی حارصه خلف بند اوّل انگشت دوم و سوم چپ، تأیید و استوار می‌گردد و مراتب را به دادگاه بدوی متذکر می‌گردد. …»

چنان‌که ملاحظه می‌شود، شعب سوم و پنجم دادگاه تجدیدنظر استان چهار‌محال‌و‌بختیاری، در خصوص تعیین دیه در مورد شکستگی مهره‌های ستون فقرات با استنباط مختلف از بند ت ماده ۶۴۷ و تبصره آن آراء متفاوت صادر نموده‌اند؛ به‌گونه‌ای که شعبه سوم دادگاه تجدیدنظر استان چهارمحال‌وبختیاری عقیده به تعیین ده درصد دیه کامل برای شکستن چند مهره داشته است، اما شعبه پنجم دادگاه تجدیدنظر استان چهار‌محال‌و‌بختیاری برای شکستن هریک از مهره‌های ستون فقرات ده درصد دیه کامل تعیین کرده‌است.

لذا باتوجه به اینکه آراء مذکور بعد از صدور رای وحدت رویه شماره ۸۴۳ – ۱۴۰۲/۱۱/۲۴ صادر شده‌اند و کماکان این اختلاف در رابطه با نحوه تعیین دیه شکستن مهره‌های ستون فقرات وجود دارد، بنابه مراتب در موضوع مشابه اختلاف استنباط محقق شده‌است، لذا در اجرای مواد ۴۷۱ و ۴۷۳ قانون آیین دادرسی کیفری به منظور ایجاد وحدت رویه قضایی طرح موضوع در جلسه هیئت عمومی دیوان عالی کشور درخواست می‌گردد.

معاون قضایی دیوان عالی کشور در امور هیئت عمومی – غلامرضا انصاری

احتراماً، درخصوص پرونده وحدت رویه شماره ۱۴۰۳/۱۲ هیئت عمومی دیوان عالی کشور به نمایندگی از دادستان محترم کل کشور به شرح زیر اظهار عقیده می‌نمایم:

حسب گزارش ارسالی ملاحظه می‌گردد اختلاف استنباط بین شعب سوم و پنجم دادگاه تجدیدنظر استان چهار‌محال‌و‌بختیاری است، به‌گونه‌ای که شعبه سوم عقیده به تعیین یک دیه یعنی ده درصد دیه کامل برای شکستن چند مهره از ستون فقرات داشته، لیکن شعبه پنجم دادگاه تجدیدنظر استان مذکور برای شکستن هریک از مهره‌های ستون فقرات ده درصد دیه تعیین نموده‌است.

لذا با بررسی گزارش ارسالی و باعنایت به این‌که آسیب‌های متعدد به منزله جنایت‌های متعدد است، قطعاً دیات متعدد نیز می­‌طلبد. مؤید این موضوع صراحت ماده ۵۷۰ قانون مجازات اسلامی است که می­‌گوید: هرگاه یک استخوان از چند نقطه جدای از هم بشکند یا خرد شود یا ترک بخورد، در صورتی که عرفاً جنایت‌های متعدد محسوب گردد هریک دیه جداگانه دارد هرچند با یک ضربه به وجود آید و مجموع دیه جنایت‌های مزبور از دیه عضو هم بیشتر باشد. از طرفی ماده ۵۷۴ قانون مذکور نیز بیان می­‌دارد هرگاه بر اثر یک یا چند ضربه علاوه بر دررفتگی مفصل استخوان نیز بشکند یا ترک بخورد دو جنایت محسوب می‌شود و هریک دیه و ارش جداگانه دارد و اگر بر اثر ضربه‌ای هم استخوان بشکند و هم جراحتی مانند نافذه یاجائفه در بدن ایجاد شود نیز این حکم جاری است.

لذا شکستگی مهره‌های متعدد ستون فقرات عرفاً جنایت متعدد به حساب می‌آید و بر این اساس باید دیه شکستن مهره‌های ستون فقرات را به صورت جداگانه محاسبه نمود و از این جهت نمی‌توان از مفاد تبصره یک ماده ۶۷۴ قانون مجازات اسلامی که یک مهره از ستون فقرات را مثل چند مهره دانسته‌است چنین برداشت نمود که شکستن مهره‌های متعدد مانند شکستن یک مهره متضمّن دیه واحد است. نتیجتاً با تلقی نمودن ستون فقرات به عنوان عضوی که آن عضو دارای مهره‌های مختلف است و مهره‌ها نیز از یکدیگر مجزا هستند لذا آسیب وارده به هرکدام مشمول آسیب در محل‌های جداگانه از یک عضو است و از این حیث باید برای آسیب وارده به هر مهره به عنوان عضوی جدای از اعضاء دیگر، دیه جداگانه تعیین نمود.

لذا به‌زعم اینجانب، نظر شعبه پنجم دادگاه تجدیدنظر استان چهارمحال‌وبختیاری مطابق با قانون و قابل تأیید است.