آیین نامه نظارت و بازرسی سازمان پدافند غیرعامل کشور از دستگاه های اجرایی در امور مرتبط با پدافند غیرعامل

تعاریف، اصطلاحات و اختصارات مندرج در این آیین نامه در معانی مشروح زیر به کار می رود:

1. ۱قانون تشکیل: قانون تشکیل سازمان پدافند غیرعامل کشور؛
2. ۲اساسنامه: اساسنامه سازمان پدافند غیرعامل کشور مصوب مقام معظم رهبری(مدظله العالی) موضوع ابلاغیه شمارۀ 95/127/1/2612 مورخ 1403/10/19 رئیس ستاد کل نیروهای مسلح؛
3. ۳دستگاه اجرایی: کلیه دستگاه های اجرایی موضوع ماده 5 قانون مدیریت خدمات کشوری و ماده 29 قانون برنامه پنج ساله ششم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران؛
4. ۴کارگروه دائمی: کارگروه(کمیته) دائمی پدافند غیرعامل کشور؛
5. ۵سازمان: سازمان پدافند غیرعامل کشور؛
6. ۶بازرسی: سنجش، ممیزی و ارزشیابی دقیق، متقن، عمیق، برنامه ریزی شده و هدفمند، به منظور حصول اطمینان از اجرای صحیح مصوبات کارگروه دائمی شامل سیاست ها، طرح ها، برنامه ها، آیین نامه ها، دستورالعمل ها و بخشنامه ها در دستگاه های اجرایی است. 1ـ6 ـ بازرسی برنامه ای(مستمر): بازرسی به صورت عادی، مداوم و بر اساس برنامه منظم؛ 2ـ6 ـ بازرسی فوق العاده: بازرسی حسب دستور مقام معظم رهبری(مدظله العالی) یا رئیس ستاد کل نیروهای مسلح و رئیس کارگروه دائمی یا به پیشنهاد هر مقام مسئولی که به نظر رئیس سازمان، ضروری تشخیص داده شود. 3ـ6 ـ بازرسی موردی: بازرسی بر مبنای گزارش های ناظر بر تخلف، تعلل یا استنکاف از اجرای مصوبات کارگروه دائمی در موارد مشخص؛ 4ـ6 ـ بازرسی عملیاتی ویژه: بازرسی فوری درصورت وقوع تهدیدات و بروز حوادث و مخاطرات مخل امنیت ملی؛
7. ۷بازرس: شخص واجد صلاحیت، تعهد، تخصص، تجربه و مهارت لازم برای بازرسی است که به نمایندگی از سازمان و با حکم رئیس آن، اجرای الزامات و مقررات پدافند غیرعامل را برابر بازبینه موضوعی مربوط یا هر دستور خاص ابلاغی، مورد بازرسی قرار می دهد. بازرسی در قالب یک گروه و با مشارکت بازرسان دارای تخصص های مختلف انجام می شود و اعضای گروه بازرسی نیز باید واجد ویژگی های مذکور باشند.
8. ۸نظارت: واپایش(کنترل) و ارزیابی مستمر نحوه اجرای مصوبات کارگروه دائمی شامل سیاست ها، طرح ها، برنامه ها، آیین نامه ها، دستورالعمل ها و بخشنامه های پدافند غیرعامل در دستگاه های اجرایی است که با سؤالات بازبینه اختصاصی، نهادینه شده است.
9. ۹بازبینه(چک لیست): فهرست و مجموعه ای از رئوس و مصادیق تکالیف، سیاست ها، طرح ها و برنامه ها و مصوبات کارگروه دائمی یا مؤلفه هایی از فعالیت ها، اقدامات و الزامات دستیابی به آن هاست که کمّیت و کیفیت انجام آن، با تعیین ضریب اهمیت، مشخص و قابل سنجش باشد.
10. ۱۰استنکاف: هرگونه رفتاری اعم از فعل یا ترک فعل که منجر به ایجاد مانع یا عدم اجرای الزامات و مقررات پدافند غیرعامل در کشور شود یا از اجرای آن ها جلوگیری کند.
11. ۱۱تخلّف: عدم رعایت یا عدم اجرای کامل یا نقض مقررات لازم الاجرای پدافند غیرعامل در کشور توسط اشخاص مشمول که با عناوین مقرر در قانون رسیدگی به تخلفات اداری (مصوب1372/9/7 با اصلاحات و الحاقات بعدی) منطبق باشد.
12. ۱۲خسارت: هرگونه ضرر و زیان ناشی از استنکاف اشخاص مشمول مقررات لازم الاجرای پدافند غیرعامل در کشور.

کلیه دستگاه های اجرایی و مقامات، مسئولان، مدیران و کارکنان آن ها و سایر اشخاص موضوع قانون تشکیل و اساسنامه سازمان، در امور مرتبط با پدافند غیرعامل، مشمول این آیین نامه هستند.

در اجرای تبصره 4 ماده واحده قانون تشکیل و وظایف مقرر در ماده10 اساسنامه و برای نظارت بر حسن اجرای الزامات و مقررات پدافند غیرعامل، نظارت و بازرسی برنامه ای(مستمر) از دستگاه های اجرایی انجام و نحوه اجرای الزامات و مقررات مربوط و توافق نامه های پدافند غیرعامل و تعیین درجه رشد و ارتقاء و نیل به اهداف مقرر در سیاست ها و برنامه های مصوب کارگروه دائمی و شناسایی آسیب ها و نقاط ضعف و قوت و فرصت ها در دستگاه های اجرایی، توسط سازمان یا از طریق سازمان بازرسی کل کشور، بررسی و ارزیابی می شود.

تشخیص دستگاه مشمول بازرسی در اُمور مرتبط با پدافند غیرعامل، با سازمان است. دستگاه اجرایی نظارت شونده باید با سازمان همکاری و شرایط انجام بازرسی را فراهم نماید و هرگونه ادعای دستگاه اجرایی تحت بازرسی، باید کتباً (ظرف یک ماه) به سازمان اعلام شود و نظر نهایی رئیس سازمان، ملاکِ عمل است.

انجام هرگونه نظارت و بازرسی درحوزه پدافند غیرعامل، مستلزم صدور حکم بازرسی توسط رئیس سازمان و ابلاغ آن به بالاترین مقام دستگاه نظارت شونده است.

در موارد ضروری و بحران های ناشی از حوادث یا وقوع تهدیدات احتمالی دشمن، رئیس سازمان در سریع ترین زمان ممکن درخصوص تشکیل و اعزام گروه های نظارت و بازرسی عملیاتی ویژه اقدام می کند. گروه نظارت و بازرسی با مشاهده میدانی، انطباق اقدامات با الزامات و مقررات پدافند غیرعامل را بررسی و مستندسازی نموده و ضوابط و اقدامات اضطراری را برای پیشگیری از بروز خسارت های احتمالی ابلاغ می کند. کلیه دستگاه های اجرایی موظف به همکاری در این خصوص هستند.

به منظور ارتقای کیفی گزارش های نظارت و بازرسی، سازمان می تواند با توافق مسئولان دستگاه های اجرایی، از ظرفیت کارشناسان، متخصصان و امکانات آن ها و همچنین از اشخاص حقوقی غیردولتی دارای گواهینامه تخصصی بازرسی پدافند غیرعامل با رعایت الزامات و ملاحظات حفاظتی و سایر ضوابط و مقررات مربوط، به عنوان شبکه همکاران پدافند غیرعامل در فرایند نظارت و بازرسی استفاده نماید.

بازرس یا گروه نظارت و بازرسی موظف است قبل از شروع بازرسی، اقدامات زیر را انجام دهد:

1. ۱کسب آگاهی های لازم و شناخت کافی در مورد موضوع مأموریت؛
2. ۲توجه کامل به اهداف مأموریت محول شده و بررسی و انتخاب روش های مطلوب نیل به آن ها؛
3. ۳تدارک طرح نظارت و بازرسی نظیر تهیه بازبینه (چک لیست)، رجوع به سوابق و گزارش های موجود در سازمان، مطالعه مقررات حاکم بر دستگاه یا موضوع نظارت و بازرسی، شناسایی و تعیین منابع موثق برای جمع آوری اطلاعات موردنیاز، آشنایی با محیط مورد نظارت و بازرسی با کسب اطلاعات اجمالی از وجود برنامه ها و طرح های اجرایی مرتبط با موضوع مأموریت.

سازمان موظف است تا 10روز قبل از تاریخ شروع بازرسی، موارد زیر را به دستگاه اجرایی نظارت شونده ابلاغ نماید:

1. ۱نوع مأموریت بازرسی و نظارت؛
2. ۲مشخصات رئیس و اعضای گروه نظارت و بازرسی؛
3. ۳موضوعات نظارت و بازرسی در حوزه پدافند غیرعامل(سیاست ها، برنامه ها، مصوبات کارگروه دائمی و سایر)؛
4. ۴سطح دسترسی بازرس یا اعضای گروه نظارت و بازرسی به اسناد دارای طبقه بندی؛
5. ۵زمان شروع و پایان مأموریت گروه بازرسی و نظارت؛
6. ۶پشتیبانی های موردنیاز از گروه نظارت و بازرسی(از قبیل؛ مکان استقرار، تجهیزات و سایر)؛
7. ۷جلسات موردنیاز گروه نظارت و بازرسی در طول انجام مأموریت.

دستگاه نظارت شونده موظف است پس از دریافت حکم بازرسی، هماهنگی ها و اقدامات لازم را برای حضور و فعالیت اثربخش بازرس یا گروه نظارت و بازرسی را در زمان انجام مأموریت، فراهم نماید.

نماینده دستگاه نظارت شونده توسط رئیس آن دستگاه تعیین و به سازمان معرفی می شود که باید از ابتدای فرایند نظارت و بازرسی تا انتهای آن، مسئولیت کلیه هماهنگی ها و اقدامات مرتبط با اجرای بهینه مأموریت نظارت و بازرسی را برعهده داشته باشد. این نماینده موظف به همکاری و همراهی با بازرس یا گروه نظارت و بازرسی است؛ مگر در مواردی که سازمان یا بازرس یا رئیس گروه بازرسی، همراهی وی را ضروری نداند.

بازرس یا رئیس گروه نظارت و بازرسی سازمان موظف است در آغاز مأموریت خود با هماهنگی نماینده معرفی شده در جلسه معارفه با حضور مسئولان پدافند غیرعامل، حراست و مدیران سطوح سازمانی دستگاه اجرایی نظارت شونده، اهداف، نحوه، موضوع و مصادیق نظارت و بازرسی را تشریح نماید.

در پایان مأموریت نظارت و بازرسی، جلسه اختتامیه با حضور بازرس یا رئیس گروه نظارت و بازرسی و رئیس دستگاه اجرایی نظارت شونده به منظور برطرف نمودن معایب و نواقص جزئی، بیان رئوس کلان محاسن، معایب و نواقص و چگونگی اجرای سیاست ها، برنامه ها و مصوبات ابلاغی کارگروه دائمی برگزار گردیده و آخرین نظرات و پاسخ های مربوط دریافت و صورتجلسه تنظیم می شود.

بازرس یا رئیس گروه نظارت و بازرسی درخصوص تهیه گزارش نهایی مأموریت و ارزیابی تخصصی با استفاده از بازبینه های تکمیل شده برابر برگه های جمع بندی در سرفصل های زیر اقدام می نماید.

1. ۱مشخصات بازرس یا اعضای گروه نظارت و بازرسی؛
2. ۲محاسن موضوعی(قابل تعمیم و خاص سطح سازمانی)؛
3. ۳معایب اساسی، نام مرجع و مهلت زمانی برطرف نمودن آن ها؛
4. ۴نواقص اساسی، نام مرجع و مهلت زمانی برطرف نمودن آن ها؛
5. ۵تجزیه و تحلیل موضوعی (مهلت اجرا و تعیین مجری)؛
6. ۶پیشنهادهای موضوعی؛
7. ۷صورتجلسه برطرف نمودن معایب و نواقص؛
8. ۸پیشنهاد تشویق یا تنبیه برابر دستورالعمل های ابلاغی.

بازرس یا رئیس گروه نظارت و بازرسی موظف است گزارش نهایی مأموریت خود را ظرف 48 ساعت پس از خاتمه آن به رئیس سازمان یا مقام مجاز صادرکننده حکم مأموریت، ارائه نماید.

گزارش های نظارت و بازرسی پس از بررسی و تأیید نهایی، با امضای رئیس سازمان و یا مقام مجاز از طرف وی، با احتساب امتیاز کسب شده و اعطای فرصت مناسب، به بالاترین مقام دستگاه اجرایی نظارت شونده ابلاغ می شود تا برای رفع معایب و نواقص مندرج در آن اقدام کند. امتیاز کسب شده، مبنای تصمیم گیری درخصوص نوع اقدامات تشویقی یا تنبیهی است.

1. ۱امتیاز «عالی»، «خیلی خوب» یا «خوب» بنا به مورد، موجب تشویق یا تقدیر، برابر ضوابط و اختیارات دستگاه اجرایی است.
2. ۲امتیاز «متوسط» یا «قابل قبول» موجب تذّکر شفاهی و اخذ تعهد از اشخاص مسئول در دستگاه اجرایی برای برطرف نمودن معایب مندرج در گزارش است که توسط رئیس سازمان ابلاغ می شود.
3. ۳امتیاز «ضعیف» موجب تذکر کتبی و اخذ تعهد از اشخاص مسئول در دستگاه اجرایی به منظور برطرف نمودن معایب مندرج در گزارش با قید مهلت رفع آن ها و اعلام موضوع به هیئت رسیدگی به تخلفات اداری دستگاه اجرایی ذی ربط برای رسیدگی است.
4. ۴امتیاز «غیرقابل قبول» موجب تهیه گزارش اختصاصی و ارجاع آن به هیئت رسیدگی به استنکاف، تخلف و تعلل از اجرای الزامات و مقررات پدافند غیرعامل (موضوع آیین نامه اجرایی ماده26 اساسنامه سازمان ـ مصوبه شماره 3101/1/ک160 مورخ 1404/02/08 کارگروه دائمی) برای رسیدگی قضایی و صدور حکم قانونی است.

سازمان موظف است پس از ابلاغ نتایج نظارت و بازرسی، برای اجرای پیشنهادها و رفع و ترمیم نواقص مشهود توسط دستگاه اجرایی ذی ربط تا زمان حصول اطمینان از تحقق کامل آنها، از طریق مکاتبه، دعوت از مسئولان ذی ربط، انجام بازرسی مستمر (اعزام بازرس یا گروه نظارت و بازرسی) یا هر طریق قانونی دیگر، اقدام نماید و در صورت عدم اجرای آن ها بدون عذر موجه، اقدامات زیر را انجام دهد:

1. ۱تذّکر و تأکید مجدد بر اجرای پیشنهاد به مسئول مربوط در مهلت مقرر؛
2. ۲تهیه گزارش استنکاف از اجرای پیشنهادهای قانونی سازمان و ارسال آن به هیئت رسیدگی به استنکاف، تخلف و تعلل از اجرای الزامات و مقررات پدافند غیرعامل.

سازمان می تواند ضمن نظارت و بازرسی از زیرساخت ها و مراکز و اماکن دارای سطح بندی «حیاتی»، «حساس» و «مهم» که فعالیت های طبقه بندی شده انجام می دهند، اطلاعات و مدارک لازم را برای اعمال نظارت و بازرسی مطالبه کند. مسئولان ذی ربط دستگاه اجرایی مکلفند با فوریت(ظرف 24 ساعت) به مکاتبات، استعلامات شفاهی و کتبی، حسب درخواست سازمان، بازرس یا رئیس گروه نظارت و بازرسی، پاسخ دهند و مواردی مانند کسب مجوز از مقام مافوق و لزوم هماهنگی با وی یا سایر مراجع ذی ربط، مانع قانونی پاسخ به درخواست مذکور تلقی نمی شود.

کلیه اطلاعات، اسناد، مدارک و اخبار مرتبط با محتوای پرونده های نظارت و بازرسی سازمان، دارای طبقه بندی حداقل «محرمانه» است و افشای آن ها در تمامی مراحل و فرایند نظارت و بازرسی، جز به درخواست مسئولان ذی ربط سازمان و مراجع ذی صلاح قانونی مجاز نیست.

عملکرد و رفتار بازرسان در محیط مورد نظارت و بازرسی باید مبتنی بر اخلاق حرفه ای و درچارچوب قانون و مصوبات کارگروه دائمی باشد و نباید در حریم خصوصی کارکنان دستگاه های اجرایی مداخله شود.

اعمال نظارت و بازرسی، تحقیقات، کسب اطلاعات و تهیه مدارک و اسناد باید به گونه ای باشد که در روند امور جاری دستگاه های اجرایی ایجاد وقفه یا خلل ننماید و موجب تعطیلی یا کند شدن امور جاری دستگاه نظارت شونده نشود و انگیزه اقدام و فعالیت را از مدیران سلب نکند.

رئیس سازمان یا مقام مجاز از طرف وی می تواند برای آگاهی، اطلاع و تنویر افکار عمومی درخصوص نتایج نظارت و بازرسی و سایر اقدامات اثربخش مرتبط با حوزه پدافند غیرعامل و تسهیل در مدیریت بحران ها و حوادث غیرطبیعی اطلاع رسانی کند.

ادارات کل پدافند غیرعامل دستگاه های اجرایی و سایر واحدهای ذی ربط آن ها در سطوح ملی و استانی موظفند در چارچوب این آیین نامه برای انجام نظارت و بازرسی مستمر سالانه و ارزیابی فنی و تخصصی در مورد میزان تحقق سیاست ها و اجرای برنامه ها و مصوبات کارگروه دائمی و سایر مقررات لازم الاجرای پدافند غیرعامل از سطوح سازمانی خود اقدام و نتایج آن را به صورت سالانه به سازمان گزارش نمایند.

سازمان موظف به حمایت قانونی از اشخاص و گزارش دهندگان، بازرس، اعضای گروه نظارت و بازرسی، شهود و اشخاص مطلع در فرایند همکاری و انجام نظارت و بازرسی در امور مرتبط با پدافند غیرعامل است.

چنانچه بعد از خاتمه فرایند نظارت و بازرسی و ارسال گزارش آن به مبادی ذی ربط، دلایل و مدارک جدیدی به دست آید که بازنگری، اصلاح و تکمیل گزارش را، ضروری سازد، سازمان موظف است به ترتیب مقرر در این آیین نامه، موضوع را در فرایند بررسی مجدد قرار دهد و حسب مورد، درخصوص اصلاح و تکمیل تمام یا بخشی از گزارش اقدام نماید.

این آیین نامه نافی وظایف قانونی و مأموریت سازمان بازرسی کل کشور و سایر نهادهای نظارتی نیست.

هرگونه اصلاح در این آیین نامه منوط به پیشنهاد هر یک از اعضای کارگروه دائمی و تصویب در کارگروه دائمی است.

سازمان موظف است ضمن نظارت بر حسن اجرای این آیین نامه، نحوه اجرای آن را به صورت سالانه به کارگروه دائمی گزارش کند.

این آیین نامه مشتمل بر بیست و نه ماده و یازده تبصره در یکصدمین جلسه کارگروه دائمی به تاریخ بیست و نهم مهرماه سـال یکـهزار و چهـارصد و چهار هجـری شمسـی به تصویب رسید و از تاریخ ابلاغ، لازم الاجراست. آیین نامه نظارت و بازرسی سازمان پدافند غیرعامل کشور از دستگاه های اجرایی در امور مرتبط با پدافند غیرعامل، مشتمل بر بیست و نه ماده و یازده تبصره که در تاریخ 1404/07/29 در یکصدمین جلسه کارگروه (کمیته) دائمی پدافند غیرعامل کشور به تصویب رسید، به استناد تبصره1 قانون تشکیل سازمان پدافند غیرعامل کشور برای اجرا ابلاغ می گردد. رئیس ستاد کل نیروهای مسلح و کمیته دائمی پدافند غیرعامل کشور سرلشکر سید عبدالرحیم موسوی