آیین نامه دوره دکترا (Ph.D) در جلسه ۷۷۵ مورخ ۱۳۸۹/۸/۸ به تصویب شورای برنامه ریزی آموزش عالی

برای رعایت اختصار، تعاریف زیر در این آیین‌نامه به‌کار می‌رود: وزارت: منظور وزارت علوم، تحقیقات و فناوری است. دوره دکترا: منظور دوره دکترای تخصصی (Ph.D) است. مؤسسه: منظور هر یک از دانشگاه‌ها و مؤسسه‌های آموزش‌عالی و پژوهشی کشور است که مطابق مقررات وزارت مجازند دوره دکترا برگزارکنند. گروه: منظور کوچکترین واحد سامانی آموزشی یا پژوهشی مؤسسه است. آیین‌نامه: منظور، آیین‌نامه دوره دکتراست. طرح پژوهشی تقاضا محور: طرح پژوهشی، دارای کارفرمای مشخص است که برابر قرارداد، اجرای آن به مؤسسه واگذار و اعتبارات کامل پروژه به همراه هزینه‌های نظارت بر آن توسط کارفرما تأمین و نتیجه کار نیز تحویل گرفته می‌شود. کمیته راهبری: منظور کمیته‌ای است که هدایت رساله دانشجو در شیوه آموزشی- پژوهشی، استاد راهنما و دو نفر عضو هیأت علمی با انتخاب گروه و در شیوه پژوهشی، مسئول گروه، معاون پژوهشی و کارفرما بر عهده دارد. هیأت داوران: منظور هیأتی است که ارزیابی نهایی رساله دانشجو در دوره دکترا را بر عهده دارد. شورا: منظور شورای تحصیلات تکمیلی یا آموزشی دانشگاه در شیوه آموزشی- پژوهشی و بر حسب مورد شورای پژوهشی مؤسسه در شیوه پژوهشی است.

دوره دکترا بالاترین دوره تحصیلی آموزش‌عالی است که به اعطای مدرک تحصیلی می‌انجامد و رسالت آن تربیت افرادی است که با نوآوری در زمینه‌های مختلف علوم و فناوری در رفع نیازهای کشور و گسترش مرزهای دانش مؤثر باشند. این دوره به دو شیوه «آموزشی- پژوهشی» و «پژوهشی» برگزار می‌شود.

شرایط پذیرش الف) داشتن شرایط عمومی ورود به آموزش‌عالی ب) داشتن مدرک تحصیلی کارشناسی ارشد مورد تأیید «وزارت» ج) داشتن صلاحیت علمی د) داشتن توانایی در زبان خارجی

ظرفیت پذیرش دانشجو با توجه به تعداد استاد راهنما که حداقل در مرتبه استادیار با حداقل دو سال سابقه تدریس در دوره‌های تحصیلات تکمیلی و راهنمایی دو پایان‌نامه کارشناسی ارشد باشد، تعیین می‌شود و مسئولیت راهنمایی هر دانشجو از ابتدا بر عهده استاد راهنماست که به درخواست دانشجو و موافقت عضو هیأت علمی و تأیید گروه ذی‌ربط تعیین می‌شود.

مجموع واحدهای دوره دکترا 36 واحد است که در شیوه آموزشی- پژوهشی 12 تا 18 واحد آن واحدهای درسی و 18 تا 24 واحد آن مربوط به رساله است و در شیوه پژوهشی نیز 3 تا 8 واحد آن واحدهای درسی و مرتبط با موضوع رساله دانشجو و 28 تا 33 واحد آن مربوط به رساله است که در برنامه درسی مصوب هر رشته تعیین می‌شود.

موضوع رساله: دانشجو موظف است در شیوه آموزشی- پژوهشی تا پایان نیمسال اول و در شیوه پژوهشی از طرح‌های پژوهشی تقاضامحور همزمان با پذیرش، موضوع رساله خود را با هماهنگی استاد راهنما تعیین و پس از تصویب شورا، فعالیت پژوهشی خود را آغاز کند.

ارزیابی جامع ارزیابی جامع به‌منظور احراز قابلیت‌های آموزشی و پژوهشی دانشجو است که در شیوه آموزشی- پژوهشی، دانشجو باید با نظارت معاون آموزشی مؤسسه در یک آزمون که شامل دو یا سه درس اصلی به انتخاب استاد راهنما و تصویب گروه آموزشی است، شرکت کند. این آزمون باید به‌گونه‌ای باشد تا توانمندی، تحلیل و استنباط دانشجو از نظر اساتید راهنما و مشاور و 3 نفر از اعضای هیأت علمی با پیشنهاد گروه و تأیید معاون آموزشی مؤسسه برای آغاز فعالیت پژوهشی سنجیده شود و در شیوه پژوهشی، احراز قابلیت‌های پژوهشی دانشجو، براساس روند پیشرفت فعالیت‌های پژوهشی دانشجو است که در پایان هر دو نیمسال تحصیلی از سوی کمیته راهبری سنجیده می‌شود.

دانشجو پس از تدوین رساله و تأیید استاد راهنما و به شرط کفایت دستاوردهای علمی رساله (چاپ حداقل یک مقاله برای دانشجویان در شیوه آموزشی- پژوهشی و دو مقاله برای دانشجویان شیوه پژوهشی در مجلات علمی- پژوهشی دارای نمایه معتبر بین‌المللی و همچنین در شیوه پژوهشی، باید استاد راهنما، مسئولیت کفایت کار انجام شده دانشجو را برای پاسخ‌گویی به‌کار فرما یا دستگاه اجرایی بپذیرد)، موظف است در حضور هیأت داوران از رساله خود دفاع کند.

ارزیابی رساله براساس کیفیت علمی پژوهش انجام شده، میزان نوآوری، چگونگی دفاع از یافته‌های پژوهشی و نحوه نگارش انجام می‌شود و در نتیجه آن، به یکی از دو صورت زیر تعیین می‌شود: الف) قبول (در یکی از سطوح: عالی، بسیارخوب، خوب)؛ ب) غیرقابل قبول.

دانشجو پس از گذراندن واحدهای درسی و کسب درجه «قبول» از رساله خود به دریافت درجه دکترا نائل می‌شود؛

مدت مجاز تحصیل در دوره دکترا در شیوه آموزشی، پژوهشی حداقل سه سال و نیم و حداکثر چهارسال و نیم و در شیوه پژوهشی حداقل 3 سال و حداکثر 4 سال است و در صورت ضرورت به پیشنهاد استاد راهنما و تأیید گروه ذی‌ربط، در هر دو شیوه می‌توان حداکثر تا یک نیمسال تحصیلی به این مدت افزود:

در موارد زیر دانشجو از ادامه تحصیل در دوره دکترا محروم می‌شود: الف) میانگین کل نمره‌های درسی دانشجو (با رعایت تبصره 9) کمتر از 16شود؛ ب) رساله دانشجو (با رعایت تبصره 18) و دفاع مجدد «غیرقابل قبول» ارزیابی شود؛ ج) مدت مجاز تحصیل دانشجو (با رعایت تبصره 20) به پایان برسد؛ د) صلاحیت علمی دانشجو برای استمرار فعالیت پژوهشی پس از دو ارزیابی جامع (با رعایت تبصره 14) احراز نشود؛

این آیین‌نامه در بر گیرنده اصول کلی و ضوابط اصلی دوره دکتراست و مؤسسه موظف است، شیوه‌نامه‌های اجرایی را به‌گونه‌ای تدوین کند که ضمن تحقق اصول کلی آیین‌نامه شروطی مغایر با آیین‌نامه برای دانش‌آموختگان ایجاد نشود.

«وزارت» و مؤسسه به تناسب وظایف خود، شیوه‌نامه‌های نظارت بر اجرای دوره دکترا را تنظیم و بر نحوه اجرای این آیین‌نامه و شیوه‌نامه‌های اجرایی آن نظارت می‌کنند.

این آیین‌نامه مشتمل بر یک مقدمه، 15 ماده و 22 تبصره در جلسه 775 مورخ 89/8/8 شورای برنامه‌ریزی آموزش‌عالی تصویب شد و برای دانشجویانی که ازسال تحصیلی 90-1389 و پس از آن در دوره دکترا پذیرفته می‌شوند، لازم‌الاجراء است و از تاریخ اجراء، کلیه بخشنامه‌ها و آیین‌نامه‌های مغایر با این آیین‌نامه لغو می‌شود.