ماده۱آیین نامه اجرایی ماده (۶) قانون حمایت از اطفال و نوجوانانمصوب ۱۳۹۹ · ماده ۱ از ۵۴
در این آییننامه اصطلاحات زیر در معانی مشروح مربوط به کار میروند:
- قانون: قانون حمایت از اطفال و نوجوانان ـ مصوب ۱۳۹۹ـ.
- طفل و نوجوان: طفل و نوجوان موضوع بندهای (الف) و (ب) ماده (۱) قانون.
- طفل و نوجوان در معرض خطر: طفل و نوجوانی که با توجه به ماده (۳) قانون در معرض بزهدیدگی یا ورود آسیب به سلامت جسمی، روانی، اجتماعی، اخلاقی، امنیت و یا وضعیت آموزشی وی قرار گرفته است.
- طفل و نوجوان بزهدیده: طفل و نوجوانی که از وقوع جرم متحمل ضرر و زیان شده است.
- خانواده: گروهی متشکل از دو نفر یا بیشتر که به دلیل قرابت سببی یا نسبی و یا بر اساس حکم دادگاه (درخصوص سرپرستی و قیومیت) در کنار هم زندگی میکنند. مسئولیت حفظ، نگهداری، تربیت، مراقبت، تغذیه و رشد طفل و نوجوان بر عهده پدر و مادر است. در صورت جدایی والدین یا بیسرپرستی و یا بدسرپرستی طفل و نوجوان، مسئولیتهای فوق حسب مورد بر عهده شخصی است که به موجب قانون یا بر اساس حکم دادگاه، وظایف مزبور را بر عهده دارد و اعم از پدر، مادر، جد پدری، وصی منصوب از جانب ولی قهری، قیم، پدرخوانده یا مادر خوانده میباشد.
- گروه تخصصی (اورژانس اجتماعی): جمعی از کارشناسان شامل مدیر مرکز، مددکار اجتماعی و روانشناس و حسب مورد سایر متخصصان مانند روانپزشک، پزشک، پرستار، کارشناس حقوقی و مربی که به صورت ثابت یا سیار و حضوری یا غیرحضوری به ارایه خدمات تخصصی به طفل و نوجوان در معرض خطر و یا خانواده وی میپردازند.
- شناسایی: تشخیص طفل و نوجوان در معرض خطر یا بزهدیده، توسط مددکاران اجتماعی بهزیستی و سایر مراجع ذیصلاح.
- پذیرش: تشکیل پرونده، بررسی وضعیت مخاطرهآمیز و طبقهبندی آن، برقراری ارتباط حرفهای با طفل و نوجوان و خانواده وی و جلب اعتماد آنان به منظور ارایه خدمات حمایتی و توانمندسازی.
- حمایت: مداخله و اقدامات لازم برای رفع خطر، پیشگیری از آسیب، کاهش آسیب، پیشگیری از وقوع جرم و ارایه خدمات تخصصی به طفل و نوجوان در معرض خطر یا بزهدیده و خانواده وی.
- نگهداری: مراقبت از طفل و نوجوان در معرض خطر یا بزهدیده در خانواده، خانواده جایگزین یا مراکز نگهداری.
- توانمندسازی: مجموعه خدماتی که با هدف رشد و تکامل همه جانبه، تحقق زندگی شایسته یا با حداقل وابستگی به منابع حمایتی و ارتقای تواناییها و مهارتهای آموزشی، اجتماعی و حرفهآموزی به طفل و نوجوان، خانواده یا اشخاص تأثیرگذار بر وی ارایه میشود.
- پیگیری: سلسله اقداماتی که به منظور پیشگیری از بروز مجدد مشکل برای طفل و نوجوان پس از فرایند حمایت، توانمندسازی یا نگهداری از طریق ارتباط با وی یا خانواده و سایر اشخاص مرتبط توسط مددکار اجتماعی نهادهای حامی انجام میشود.
- نهادهای حمایتی: کلیه دستگاهها و سازمانهای دولتی و غیردولتی که به موجب قانون، اساسنامه یا وظایف سازمانی، مکلف به ارایه تمام یا بخشی از خدمات موضوع این آییننامه هستند، مانند سازمان بهزیستی کشور، کمیته امداد امامخمینی(ره)، مؤسسات خیریه و تشکلهای مردمنهاد فعال در حوزه کودکان، شهرداری، سازمان بسیج مستضعفین، بنیاد مستضعفان و ستاد اجرایی فرمان حضرت امام خمینی (ره).
- پایگاه ملی رفاه ایرانیان: بانک اطلاعاتی کلیه ایرانیان مستقر در وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی موضوع بند (م) ماده (۱۶) قانون ساختار نظام جامع رفاه و تأمین اجتماعی ـ مصوب۱۳۸۳ـ و آییننامه اجرایی مربوط و مصوبه شماره ۱۴۳۹/۲۰۰ مورخ ۱۱/۶/۱۳۹۸ کارگروه تعاملپذیری دولت الکترونیکی کشور که تجمیعکننده اطلاعات اقتصادی ـ اجتماعی ایرانیان از دستگاههای مختلف میباشد.
- سازمان بهزیستی: سازمان بهزیستی کشور.
- نیروی انتظامی: نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران.
- مرجع ملی حقوق کودک: مرجع ملی کنوانسیون حقوق کودک در ایران، مستقر در وزارت دادگستری.
- کودک کار: طفل یا نوجوانی که برای ادامه زندگی و امرار معاش خود یا خانواده، مشغول فعالیت در ازای دریافت مزد یا بدون دریافت مزد است و این فعالیت منجر به وضعیت مخاطرهآمیز (موضوع ماده (۳) قانون) برای او میگردد. نوجوانانی که مطابق ماده (۸۰) قانون کار به عنوان کارگر نوجوان مشغول فعالیت میباشند و اطفال و نوجوانانی که فعالیت آنها با اذن ولی یا سرپرست قانونی و با توجه به وضعیت جسمی و روحی آنان صرفاً جنبه تربیتی و آموزشی دارد، از شمول این تعریف مستثنی هستند.
- کودک خیابانی: طفل و نوجوان در معرض خطر که به جهت فقر یا بیخانمانی به صورت محدود یا نامحدود در خیابان به سر میبرد، اعم از کودکی که هنوز از خانواده و سرپناه برخوردار است یا کودکی که خیابان را خانه میداند و رابطه او با خانواده به حداقل رسیده یا قطع شده است. (الحاقی ۱۴۰۱/۷/۲۷)