ماده۱۸۲قانون آیین‌نامه داخلی مجلس شورای اسلامیماده ۱۸۲ از ۲۴۲

دولت مکلف است ماده واحده لایحه بودجه سالانه کل کشور را به صورت برنامه محور حاوی سقف منابع عمومی دولت به تفکیک درآمدها و مصارف بودجه و برنامه های اجرائی و اهداف کمی از جمله ترازهای عملیاتی سرمایه ای و مالی صرفاً در قالب جداول کلان و تفصیلی به تفکیک جداول الزامات منابع و ارقام آن و جداول الزامات مصارف و ارقام آن به همراه نسخه الکترونیکی با قابلیت خوانش و ویرایش رایانه ای حداکثر تا اول دی‌ماه هر سال به مجلس شورای اسلامی تقدیم نماید. ارائه جدول فروض برآورد متابع و مصارف به همراه لایحه بودجه الزامی است. در جداول فقط عناوینی قابل طرح است که در قوانین مصوب از جمله قانون برنامه پنجساله ای که در حال اجرا است و به بودجه های سنوائی احاله شده یا برش یک ساله از آن برنامه باشد. جداول لایحه و مصوبه مجلس باید حاوی استناد قانونی موضوع ردیف رقم و سایر اطلاعات مرتبط با بودجه باشد و در صدر ذیل یا حاشیه جداول هیچ حکم یا توضیحی درج نمی شود. به جز در مواردی که تبیین سیاستهای اجرائی،بودجه در حدود قانون برنامه پنجساله و سایر قوانین مصوب باشد. دولت مکلف است احکام قوانینی که طی پنج سال منتهی به ارائه لایحه بودجه به تصویب مجلس شورای اسلامی رسیده و برای آن اعتباری پیش بینی نکرده است را به همراه لایحه به مجلس منعکس نماید. شاخصهای عملکرد و اهداف کمی مرتبط با بودجه برنامه های قوه مقننه، قوه قضائیه وزارتخانه ها، سازمانهای مستقلی که عالی ترین مقام آن را رئیس جمهور منصوب میکند نیروهای مسلح نهادهای زیر نظر مقام معظم رهبری و نهادهای مصرح در قانون اساسی ضمن انطباق با قوانین بالادستی باید به لایحه بودجه ضمیمه شود هیأت رئیسه موظف است پس از وصول لایحه بودجه، بلافاصله آن را برای اطلاع نمایندگان در سامانه قانونگذاری و نظارت مجلس بارگذاری کند و همزمان به کمیسیون تلفیق بودجه و کمیسیون های تخصصی مربوط ارجاع نماید. کمیسیون تلفیق موظف است ظرف سه روز گزارش خود را در مورد رد یا تأیید کلیات لایحه به هیأت رئیسه مجلس ارسال کند. رسیدگی به کلیات لایحه در صحن علنی مجلس مطابق بند «ج» ماده (۱۰۸) این قانون انجام میشود در جلسه رسیدگی به کلیات بعد از گزارش کمیسیون تلفیق گزارش کمیسیون برنامه و بودجه و محاسبات در مورد کلیات به مدت ده دقیقه استماع می.شود چنانچه کلیات لایحه به تصویب مجلس نرسد، دولت موظف است ظرف پنج روز لایحه را با اصلاحات انجام شده مجدداً به مجلس تقدیم کند اگر کلیات لایحه بودجه دوباره به تصویب نرسید، فرایند اعاده به دولت تکرار میشود. کمیسیون تلقیق پس از دریافت لایحه اصلاح شده، از زمان وصول حداکثر دو روز فرصت دارد تا گزارش جدید رسیدگی به کلیات را به مجلس ارائه کند در صورتی که کلیات لایحه به تصویب مجلس برسد، به کمیسیونهای تخصصی مربوط ارجاع میشود نمایندگان از زمان تصویب کلیات پنج روز فرصت دارند تا پیشنهادهای خود را در سامانه ثبت نمایند؛ سپس هر کمیسیون موظف است ضمن اطلاع رسانی به نمایندگان پیشنهاد دهنده، حداکثر ظرف پنج روز به پیشنهادهای نمایندگان رسیدگی و گزارش کمیسیون مربوط را به کمیسیون تلفیق ارسال.کند کمیسیون تلفیق موظف است ظرف مدت ده روز به پیشنهادهای واصله از کمیسیونها رسیدگی کند و گزارش آن را در سامانه بارگذاری نماید فرصت کمیسیون تلفیق فقط برای یک بار و حداکثر تا پنج روز قابل تمدید است. کمیسیون تلفیق به ترتیب به پیشنهادهای مربوط به جداول الزامات منابع و ارقام آن و جداول الزامات مصارف و ارقام آن رسیدگی میکند. پس از بارگذاری گزارش کمیسیون تلفیق کمیسیونها و نمایندگان میتوانند ظرف سه روز پیشنهادهای خود را در سامانه ثبت کنند. در صحن علنی، گزارش کمیسیون تلفیق به ترتیب جداول الزامات منابع و ارقام آن، سپس جداول الزامات مصارف و ارقام آن رسیدگی میشود پس از اتمام بخش منابع در صورت تغییر ارقام گزارش کمیسیون تلفیق حداکثر سه روز فرصت دارد تا تغییرات مذکور را در جداول مصارف اعمال و گزارش جدید را بارگذاری نماید. نمایندگان حداکثر بیست و چهار ساعت فرصت دارند تا پیشنهادهای خود را در مورد گزارش جدید کمیسیون تلفیق ثبت کنند. در زمان رسیدگی به گزارش کمیسیون تلفیق در صحن علنی، ردیف های الزامات منابع و مصارف به صورت مستقل و جداولی که ماهیت مستقل دارد هر جدول به طور مجزا مورد رسیدگی قرار می‌گیرد و با توضیح سخنگوی کمیسیون تلفیق حداکثر به مدت پنج دقیقه، دو مخالف، دو موافق نماینده دولت و سخنگوی کمیسیون تلفیق هر کدام حداکثر سه دقیقه، رأی گیری به عمل می.آید چنانچه گزارش کمیسیون تلفیق در هر مورد به تصویب نرسد، پیشنهادهای کمیسیون ها و سپس نمایندگان به ترتیب بازگشت به لایحه، حذف و اصلاح مطرح می‌شود و پس از توضیح نماینده پیشنهاددهنده، یک نفر مخالف یک نفر موافق نماینده دولت و سخنگوی کمیسیون تلفیق هر یک به مدت حداکثر سه دقیقه رأی گیری میشود. پس از اتمام رسیدگی به پیشنهادها، مجدداً اصل آن با اعمال تغییرات مصوب به رأی گذاشته می‌شود اگر در این مرحله اصل رأی نیاورد، برای بررسی بیشتر به کمیسیون تلفیق ارجاع میشود. کمیسیون تلفیق موظف است حداکثر ظرف دو روز گزارش بخش ارجاع شده را به مجلس ارائه کند. هر بخشی که به کمیسیون ارجاع می‌شود نمایندگان دوازده ساعت فرصت دارند تا پیشنهادهای خود را در مورد آن در سامانه ثبت نمایند. متن سابق ماده ۱۸۲ (اصلاحی ۱۴۰۱)– دولت موظف است لایحه بودجه سالانه کل کشور را در دو بخش به ­ترتیب زیر به مجلس تقدیم کند: الف- ماده­‌واحده مشتمل بر:

1. ۱احکام مورد نیاز برای اجرای بودجه کل کشور
2. ۲سقف منابع بودجه عمومی دولت به تفکیک درآمدها و واگذاری دارایی‌­های سرمایه­ای و مالی و اجزای اصلی آنها از جمله: مالیات و حقوق و عوارض گمرکی، درآمد ناشی از فروش کالا، خدمات و حقوق مالکانه، منابع حاصل از فروش نفت، گاز، میعانات گازی و فرآورده­‌های نفتی و گازی، منابع حاصل از واگذاری سهام، سهم­‌الشرکه و اموال دولت و واگذاری اوراق مالی اسلامی
3. ۳ترازهای عملیاتی، سرمایه­‌ای و مالی بودجه عمومی دولت
4. ۴فروض برآورد منابع و مصارف بودجه دولت موظف است این بخش را حداکثر تا اول آبان هر سال به مجلس تقدیم کند. فقط احکامی قابل درج در ماده­ واحده است، که اثر مستقیم بر منابع یا مصارف بودجه دارد، یا برای تأمین مالی بخشی از وظایف قانونی دولت از جمله گسترش سرمایه‌­گذاری، حمایت از اشتغال و ازدواج، ترویج فرزندآوری و تأمین مسکن نیازمندان از محل‌هایی غیر از بودجه عمومی دولت، در نظر گرفته شده ­باشد. هیأت ­رئیسه موظف است پس از وصول این بخش، بلافاصله آن را برای اطلاع نمایندگان در «سامانه قانونگذاری و نظارت مجلس»، بارگذاری و به کمیسیون تلفیق و سایر کمیسیون­‌ها ارجاع نماید. کمیسیون تلفیق موظف است ظرف پنج ­روز گزارش خود را در مورد رد یا تأیید کلیات ماده ­واحده به هیأت­ رئیسه مجلس ارسال کند. رسیدگی به کلیات ماده­‌واحده در صحن مجلس مطابق بند «ج» ماده (۱۰۸) این قانون انجام می­‌شود. در جلسه رسیدگی به کلیات، بعد از گزارش کمیسیون تلفیق، گزارش کمیسیون برنامه و بودجه و محاسبات در مورد کلیات به مدت ده­ دقیقه استماع می­‌شود. چنانچه در این مرحله، کلیات ماده‌‌واحده به ­تصویب مجلس نرسد، دولت موظف است ظرف هفت­ روز، ماده­‌واحده را با اصلاحات، مجدداً به مجلس تقدیم کند. در این صورت کمیسیون تلفیق دو روز فرصت دارد تا گزارش جدید رسیدگی به کلیات را به مجلس گزارش نماید. در صورتی که کلیات ماده­‌واحده به­ تصویب مجلس برسد، به کمیسیون­‌های مربوط ارجاع می­‌شود. نمایندگان از زمان تصویب کلیات، پنج روز فرصت دارند پیشنهادهای خود را در سامانه ثبت نمایند. پس از آن هر کمیسیون­ موظف است ضمن اطلاع­‌رسانی به نمایندگان پیشنهاد­­دهنده حداکثر ظرف پنج روز (بدون احتساب تعطیلات رسمی) به پیشنهادهای نمایندگان رسیدگی و گزارش کمیسیون مربوط را به کمیسیون تلفیق ارسال کند. کمیسیون تلفیق موظف است حداکثر ظرف ده روز (بدون احتساب تعطیلات رسمی) به پیشنهادهای واصله از کمیسیون­‌ها رسیدگی و گزارش آن را در سامانه بارگذاری نماید. پس از بارگذاری گزارش کمیسیون تلفیق، کمیسیون­‌ها و نمایندگان می‌­توانند ظرف سه روز پیشنهادهای خود را در مورد گزارش کمیسیون تلفیق ثبت کنند. در زمان مطرح‌­شدن گزارش کمیسیون تلفیق در صحن علنی، ابتداء پیشنهادهای کمیسیون­‌ها و سپس پیشنهادهای نمایندگان مورد رسیدگی قرار می­‌گیرد و در مورد آن رأی‌­گیری می­‌شود. همچنین در کمیسیون تلفیق و در صحن، ابتداء به پیشنهادهای مربوط به منابع و سپس به سایر پیشنهادها رسیدگی می­‌شود. مهلت مجلس برای رسیدگی به بخش اول، از زمان وصول حداکثر دو­ماه است. پس از اتمام رسیدگی بخش اول لایحه بودجه، مصوبه مجلس به شورای نگهبان ارسال و پس از تأیید آن شورا به دولت ابلاغ می‌شود. ب- جداول تفصیلی مشتمل بر ارقام بودجه: دولت موظف است حداکثر ده ­روز از زمان ابلاغ بخش اول قانون بودجه، با رعایت احکام و سقف‌های مصوب موضوع بند «الف» این ماده، جداول تفصیلی بودجه را به همراه نسخه الکترونیکی دارای قابلیت خوانش رایانه­‌ای به­ گونه‌­ای که ارقام تشکیل‌­دهنده و محاسبات مربوط به هر ردیف قابل مشاهده و پیگیری باشد، به مجلس ارسال کند. سنجه‌­های ارزیابی برنامه‌­های قوه مقننه، قوه قضائیه، وزارتخانه­‌ها، سازمان‌های مستقلی که عالی­ترین مقام آن را رئیس­‌جمهور منصوب می­کند، معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری، نیروهای مسلح، نهادهای زیرنظر مقام معظم رهبری و نهادهای مصرح در قانون اساسی باید ضمیمه جداول تفصیلی باشد. هیأت­ رئیسه موظف است بلافاصله پس از وصول این بخش، آن را برای اطلاع نمایندگان در سامانه، بارگذاری و بخش‌های مربوط به هر کمیسیون را ارجاع نماید. نمایندگان پنج ­روز فرصت دارند تا پیشنهادهای خود را در رابطه با جداول در سامانه ثبت کنند. پیشنهادهای نمایندگان در کمیسیون­‌ها، کمیسیون تلفیق و صحن مجلس با اولویت رسیدگی به جداول مربوط به منابع بودجه عمومی دولت و منابع و مصارف دستگاه‌ها و نهادهای مذکور، به تفکیک برنامه­‌های عملیاتی آنها مورد رسیدگی قرار می­‌گیرد. در این بخش فقط به ارقام و اعداد جداول بدون تفکیک کلیات و جزئیات رسیدگی می­‌شود و هیچ حکمی در این مرحله قابل بررسی و تصویب نیست و پیشنهادها نیز نباید مغایر قوانین جاری و مصوبه بخش اول باشد. ترتیب و زمان‌بندی رسیدگی به پیشنهادهای نمایندگان در کمیسیون­‌ها، کمیسیون تلفیق و صحن مجلس، مشابه ترتیب و زمان­‌بندی مذکور در بند «الف» این ماده است. مهلت مجلس برای رسیدگی به بخش دوم از زمان وصول حداکثر به مدت چهل روز است. چنانچه در هنگام رسیدگی به گزارش کمیسیون تلفیق درباره جزئیات ماده‌واحده یا جداول تفصیلی بودجه، مصوبه کمیسیون تلفیق در صحن مجلس رأی نیاورد، کمیسیون مزبور موظف است حداکثر ظرف سه روز (بدون احتساب تعطیلات رسمی) گزارش جدید خود را به مجلس ارائه کند. در این مرحله نمایندگان یک روز فرصت دارند تا پیشنهادهای خود را در مورد تغییرات کمیسیون تلفیق ثبت نمایند.