روایتی مستند از یک زندگی اثرگذار
منصورالسلطنه، از معماران دادگستری نوین ایران و از تدوینکنندگان قوانین بنیادین دورهٔ رضاشاه — کسی که نامِ خانوادگیاش را از همان چیزی گرفت که کارش بود.
ادامه مطلب
حقوق مدنی، حقوق تطبیقی
منصورالسلطنه، از معماران دادگستری نوین ایران و از تدوینکنندگان قوانین بنیادین دورهٔ رضاشاه — کسی که نامِ خانوادگیاش را از همان چیزی گرفت که کارش بود.
آغاز آشنایی با میراث مصطفی عدل: حقوق مدنی
منصورالسلطنه، از معماران دادگستری نوین ایران و از تدوینکنندگان قوانین بنیادین دورهٔ رضاشاه — کسی که نامِ خانوادگیاش را از همان چیزی گرفت که کارش بود.
ادامه مطلب
تولد در تبریز
دوره فعالیت و اثرگذاری
حقوق مدنی
درگذشت
نسلی از حقوقدانان ایرانی هست که کارشان نوشتنِ دربارهٔ قانون نبود، بلکه نوشتنِ خودِ قانون بود. مصطفی عدل سرشناسترینِ آن نسل است.
در ۱۲۶۱ در تبریز زاده شد، برای تحصیل حقوق به پاریس رفت و با مدرک لیسانس بازگشت. لقب «منصورالسلطنه» داشت و نام خانوادگی «عدل» را بعدها برگزید — انتخابی که با کارنامهاش جور بود.
دو بار وزیر عدلیه و دو بار وزیر فرهنگ شد، ریاست دانشکدهٔ حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران و سپس ریاست خودِ دانشگاه تهران را بر عهده گرفت، و در ۱۳۲۸ از آذربایجان شرقی به مجلس سنا رفت. در عرصهٔ بینالمللی هم ریاست هیئت ایران در کنفرانس سانفرانسیسکو (۱۹۴۵) — همان نشستی که منشور ملل متحد را نوشت — با او بود. در تیر ۱۳۲۹ در تهران درگذشت.
سهم عدل در جای غیرمنتظرهای است: نه در یک نظریه، که در متنِ چند قانون. او در تأسیس دادگستری نوین در دورهٔ رضاشاه نقش داشت و در تدوین قانون تجارت و قانون مجازات عمومی مشارکت کرد — یعنی در همان سالهایی که نظام قضایی ایران از ساختار شرعیـعرفیِ پیشین به ساختار قانوننوشتهٔ اروپایی منتقل میشد.
کتاب حقوق مدنی او از نخستین متنهای دانشگاهیِ فارسی در این رشته است. اهمیتش کمتر در تحلیلهای آن است و بیشتر در اینکه زبانِ فارسیِ حقوق مدنی را — اصطلاحها، تقسیمبندیها، شیوهٔ ارجاع — پیش از آنکه استاندارد شود، شکل داد. نسل بعدی (امامی و کاتوزیان) روی همین زبان ساختند.
قانون تجارت مصوب ۱۳۱۱ که هنوز ستون فقرات حقوق تجارت ایران است، و ساختار دادگستری که امروز بدیهی بهنظر میرسد، هر دو از همان دورهٔ کاری او میآیند. متنها را در بانک قوانین میتوان دید.
مسیرهای موضوعی برای ادامه مطالعه در تالار مشاهیر.