علی‌اکبر داور

بیشترِ چهره‌های این تالار با نوشته‌هایشان در حقوق ایران ماندند. داور با یک تصمیم اداری ماند: در ۱۳۰۶ کلِ تشکیلات قضایی کشور را منحل کرد و از نو ساخت.

زندگی

در ۱۲۶۴ در تهران زاده شد و حقوق را در سوئیس خواند. پس از بازگشت به ایران وارد سیاست شد و در ۱۳۰۶ وزارت عدلیه (دادگستری) را به دست گرفت. در ۱۳۱۶ درگذشت.

کارِ اصلی: انحلال و بازسازی عدلیه

پیش از او، رسیدگی به دعاوی میان محاکم شرع و محاکم عرفی پخش بود و مرزِ صلاحیت روشن نبود. داور اختیار گرفت که تشکیلات را منحل کند و در فاصله‌ی کوتاهی ساختارِ تازه‌ای بنا گذاشت که ستون‌هایش تا امروز پابرجاست:

• سلسله‌مراتبِ دادگاه‌ها — بدایت، استیناف و تمییز (دیوان عالی کشور)، با صلاحیتِ نوشته‌شده.
• دادسرا به‌عنوان نهادِ تعقیب، جدا از نهادِ دادرسی.
• ثبت اسناد و املاک — سازمانی که سندِ رسمی را جانشین شهادت و قبض‌های خصوصی در معاملات ملکی کرد.
• قوانین شکلی — قانون اصول محاکمات و قوانین ثبتی که چارچوبِ آیین دادرسی امروز از آن‌ها می‌آید.

سهم — و نقدها

سهمِ او این بود که حقوق ایران را از سنتِ قضاوتِ شخصی به سنتِ سازمان منتقل کرد: پرونده، شماره، مرجعِ تجدیدنظر و پرونده‌ی رسمی. همان چیزی که امروز «دستگاه قضایی» می‌نامیم.

در ارزیابیِ او اختلاف هست. نگاهِ ستایش‌آمیز، بنیان‌گذارِ نظمِ حقوقیِ مدرن می‌بیندش؛ نگاهِ منتقد، اجرای شتاب‌زده‌ی این اصلاحات و پیوندش با اقتدارگراییِ دوره را برجسته می‌کند. این زیستنامه هیچ‌کدام را قطعی نمی‌گیرد.