دکتر محمدجعفر جعفری لنگرودی

حقوق پیش از آنکه مجموعه‌ای از احکام باشد، مجموعه‌ای از واژه‌ها است: «عقد»، «ایقاع»، «فسخ»، «انفساخ»، «تلف»، «اتلاف». اگر این واژه‌ها لق باشند، هیچ استدلالی محکم نمی‌ایستد. کارِ عمرِ جعفری لنگرودی همین بود — سخت‌کردنِ این واژه‌ها.

زندگی

در ۱۳۰۲ در لنگرود زاده شد. تحصیل حقوق را در دانشگاه تهران گذراند و سال‌ها در قضاوت و سپس در تدریسِ دانشگاهی بود. برخلاف بسیاری از هم‌نسلانش که یک حوزه‌ی خاص را برگزیدند، دامنه‌ی کارش پهن ماند: حقوق مدنی، اصول فقه، فلسفه‌ی حقوق و — بیش از همه — اصطلاح‌شناسیِ حقوقی.

آثار

• ترمینولوژی حقوق — تک‌جلدیِ فشرده‌ای که به دستِ هر دانشجوی حقوق ایران رسیده است؛ هر مدخل یک اصطلاح، تعریفش و ارجاعش به ماده یا منبع فقهی.
• مبسوط در ترمینولوژی حقوق — گسترشِ چندجلدیِ همان کار، با دامنه‌ی مدخل‌های بسیار بیشتر و بحثِ تطبیقی.
• دانشنامه‌ی حقوقی — مجموعه‌ای موضوعی، جدا از فهرستِ الفباییِ ترمینولوژی.
• آثار متعدد در حقوق مدنی، تعهدات، اسناد و ادله‌ی اثبات دعوا.

سهم فکری

ارزشِ ترمینولوژیِ او در تعریف‌ها تنها نیست؛ در مستندسازی است. هر مدخل معمولاً می‌گوید این اصطلاح از کجا آمده — از فقه، از قانون مدنی، یا از ترجمه‌ی متنِ فرانسوی — و همین یک کارِ تاریخیِ پنهان است: نشان می‌دهد زبانِ حقوقیِ ایران چگونه از دو سنتِ ناهمگون سرهم شده.

پیامدِ عملی‌اش برای دانشجو و وکیل روشن است: وقتی در دادنامه‌ای «انفساخ» می‌بینید و می‌دانید دقیقاً چه فرقی با «فسخ» و «بطلان» دارد، آن تفکیک را جایی مثل ترمینولوژی خوانده‌اید.

در بانک قوانین دادیکا

بخش ترمینولوژی حقوقی این سایت هم بر همان ایده ایستاده است: اصطلاح، تعریفِ کوتاه، و ارجاع به مبنایش.