چنانچه بیمهگذار یا نماینده او با قصد تقلب مالی را اضافه بر قیمت عادله در موقع عقد قرارداد بیمه داده باشد عقد بیمه باطل و حق بیمه دریافتی قابل استرداد نیست.
در حال بارگذاری…
در حال بارگذاری…
قانون بیمه مصوب ۱۳۱۶ در ۳۶ ماده، عقد بیمه را تعریف و آثار آن را تنظیم میکند. مادهی ۱ بیمه را عقدی میداند که به موجب آن یک طرف در ازای دریافت حق بیمه، جبران خسارت یا پرداخت وجهی را در صورت وقوع حادثه بر عهده میگیرد؛ مادهی ۲ کتبیبودن را شرط میکند و سند آن را «بیمهنامه» مینامد. سند سپس به مندرجات لازم بیمهنامه، اثر اظهار خلاف واقع و کتمان عمدی بیمهگذار بر بطلان قرارداد، تشدید خطر، فسخ و انفساخ بیمه، تعهد بیمهگذار به پرداخت حق بیمه، و قاعدهی نسبی سرمایه در بیمهی کمتر از ارزش واقعی میپردازد. فصل دوم ویژهی بیمهی حریق و بیمهی حملونقل است و مادههای پایانی جانشینی بیمهگر در حقوق بیمهگذار و مرور زمان دو سالهی دعاوی بیمه را میگویند.
چنانچه بیمهگذار یا نماینده او با قصد تقلب مالی را اضافه بر قیمت عادله در موقع عقد قرارداد بیمه داده باشد عقد بیمه باطل و حق بیمه دریافتی قابل استرداد نیست.
هرگاه بیمهگذار عمداً از اظهار مطالبی خودداری کند یا عمداً اظهارات کاذبه بنماید و مطالب اظهارنشده یا اظهارات کاذبه طوری باشد که موضوع خطر را تغییر داده یا از اهمیت آن در نظر بیمهگر بکاهد عقد بیمه باطل خواهد بود حتی اگر مراتب مذکوره تأثیری در وقوع حادثه نداشته باشد در این صورت نه فقط وجوهی که بیمهگذار پرداخته است قابل استرداد نیست بلکه بیمهگر حق دارد اقساط بیمه را که تا آن تاریخ عقب افتاده است نیز از بیمهگذار مطالبه کند.
اگر خودداری از اظهار مطالبی یا اظهارات خلاف واقع از روی عمد نباشد عقد بیمه باطل نمیشود در این صورت هرگاه مطلب اظهارنشده یا اظهار خلاف واقع قبل از وقوع حادثه معلوم شود بیمهگر حق دارد یا اضافه حق بیمه را از بیمهگذار در صورت رضایت او دریافت داشته قرارداد را ابقاء کند و یا قرارداد بیمه را فسخ کند در صورت فسخ بیمهگر باید مراتب را بهموجب اظهارنامه یا نامه سفارشی دو قبضه به بیمهگذار اطلاع دهد اثر فسخ ده روز پس از ابلاغ مراتب به بیمهگذار شروع میشود و بیمهگر باید اضافه حق بیمه دریافتی تا تاریخ فسخ را به بیمهگذار مسترد دارد. درصورتیکه مطلب اظهار نشده یا اظهار خلاف واقع بعد از وقوع حادثه معلوم شود خسارت به نسبت وجه بیمه پرداختی و وجهی که بایستی در صورت اظهار خطر بهطور کامل و واقع پرداخته شده باشد تقلیل خواهد یافت.
بیمهگر مسئول خسارات ناشیه از تقصیر بیمهگذار یا نمایندگان او نخواهد بود.
بیمهگذار باید جلوگیری از خسارت مراقبتی را که عادتاً هر کس از مال خود مینماید نسبت به موضوع بیمه نیز بنماید و در صورت نزدیک شدن حادثه یا وقوع آن اقداماتی را که برای جلوگیری از سرایت و توسعه خسارت لازم است به عمل آورد. اولین زمان امکان و منتهی در ظرف پنج روز از تاریخ اطلاع خود از وقوع حادثه بیمهگر را مطلع سازد و الا بیمهگر مسئول نخواهد بود مگر آنکه بیمهگذار ثابت کند که بهواسطه حوادثی که خارج از اختیار او بوده است اطلاع بیمهگر در مدت مقرر برای او مقدور نبوده است. مخارجی که بیمهگذار برای جلوگیری از توسعه خسارت مینماید بر فرض که منتج به نتیجه نشود به عهده بیمهگر خواهد بود ولی هرگاه بین طرفین در موضوع لزوم مخارج مزبوره یا تناسب آن با موضوع بیمه اختلافی ایجاد شود حل اختلاف بهحکم یا محکمه رجوع میشود.
هرگاه بیمهگذار در نتیجه عمل خود خطری را که به مناسبت آن بیمه منعقد شده است تشدید کند یا یکی از کیفیات یا وضعیت موضوع بیمه را بهطوری تغییر دهد که اگر وضعیت مزبور قبل از قرارداد موجود بود بیمهگر حاضر برای انعقاد قرارداد یا شرایط مذکوره در قرارداد نمیگشت باید بیمهگر را بلافاصله از آن مستحضر کند. اگر تشدید خطر یا تغییر وضعیت موضوع بیمه در نتیجه عمل بیمهگذار نباشد مشارالیه باید مراتب را در ظرف ده روز از تاریخ اطلاع خود رسماً به بیمهگر اعلام کند. در هر دو مورد مذکور در فوق بیمهگر حق دارد اضافه حق بیمه را معین نموده به بیمهگذار پیشنهاد کند و درصورتیکه بیمهگذار حاضر برای قبولی و پرداخت آن نشود قرارداد را فسخ کند و اگر تشدید خطر در نتیجه عمل خود بیمهگذار باشد خسارات وارده را نیز از مجرای محاکم عمومی از او مطالبه کند و درصورتیکه بیمهگر پس از اطلاع تشدید خطر به نحوی از انحاء رضایت به بقاء عقد قرارداد داده باشد مثل آنکه اقساطی از وجه بیمه را پس از اطلاع از مراتب از بیمهگذار قبول کرده یا خسارت بعد از وقوع حادثه به او پرداخته باشد دیگر نمیتواند بهمراتب مذکوره استناد کند وصول اقساط حق بیمه بعد از اطلاع از تشدید خطر یا پرداخت خسارت پس از وقوع حادثه و نحو آن دلیل به رضایت بیمهگر به بقاء قرارداد میباشد.
در صورت فوت بیمهگذار یا انتقال موضوع بیمه به دیگری اگر ورثه یا منتقلالیه کلیه تعهداتی را که بهموجب قرارداد به عهده بیمهگذار بوده است در مقابل بیمهگر اجراء کند عقد بیمه به نفع ورثه یا منتقلالیه به اعتبار خود باقی میماند معهذا هر یک از بیمهگر یا ورثه یا منتقلالیه حق فسخ آن را نیز خواهند داشت بیمهگر حق دارد در ظرف ۳ ماه از تاریخی که منتقلالیه قطعی موضوع بیمه تقاضای تبدیل بیمهنامه را به نام خود مینماید عقد بیمه را فسخ کند و در صورت انتقال موضوع بیمه به دیگری ناقل مسئول کلیه اقساط عقبافتاده وجه بیمه در مقابل بیمهگر خواهد بود لیکن از تاریخی که انتقال را به بیمهگر بهموجب نامه سفارشی یا اظهارنامه اطلاع میدهد نسبت به اقساطی که از تاریخ اطلاع به بعد باید پرداخته شود مسئول نخواهد بود. اگر ورثه یا منتقلالیه متعدد باشند هر یک از آنها نسبت به تمام وجه بیمه در مقابل بیمهگر مسئول بیمه خواهد بود.
هرگاه معلوم شود خطری که برای آن بیمه به عمل آمده قبل از عقد قرارداد واقع شده بوده است قرارداد بیمه باطل و بیاثر خواهد بود در این صورت اگر بیمهگر وجهی از بیمهگذار گرفته باشد عشر از مبلغ مزبور را بهعنوان مخارج کسر و بقیه را باید به بیمهگذار مسترد دارد.
مسئولیت بیمهگر عبارت است از تفاوت قیمت مال بیمهشده بلافاصله قبل از وقوع حادثه با قیمت باقیمانده آن بلافاصله بعد از حادثه خسارت حاصله به پول نقد پرداخته خواهد شد مگر اینکه حق تعمیر و یا عوض برای بیمهگر در سند بیمه پیشبینی شده باشد در این صورت بیمهگر ملزم است موضوع بیمه را در مدتی که عرفا کمتر از آن نمیشود تعمیر کرده یا عوض را تهیه و تحویل نماید. در هر صورت حداکثر مسئولیت بیمهگر از مبلغ بیمهشده تجاوز نخواهد کرد.
بیمهگر مسئول خساراتی که از عیب ذاتی مال ایجاد میشود نیست مگر آنکه در بیمهنامه شرط خلافی شده باشد.
خسارات وارده از حریق که بیمهگر مسئول آن است عبارت است از:
در بیمههای ذیل خسارت به این طریق حساب میشود:
در بیمه عمر یا نقص یا شکستن عضوی از اعضاء بدن مبلغ پرداختی بعد از مرگ یا نقصان عضو باید بهطور قطع در موقع عقد بیمه بین طرفین معین شود. بیمه عمر یا بیمه نقصان یا شکستن عضو شخص دیگری درصورتیکه آن شخص قبلاً رضایت خود را کتباً نداده باشد باطل است. هرگاه بیمهگذار اهلیت قانونی نداشته باشد رضایت ولی یا قیم او شرط است. اگر بیمه راجع به عمر یا نقص یا شکستن عضو بدن جماعتی بهطور کلی باشد میزان خسارت عبارت از مبلغی خواهد بود که مطابق تعرفه قبلاً بین طرفین معین میشود.
وجه بیمه عمر که باید بعد از فوت پرداخته شود به ورثه قانونی متوفی پرداخته میشود مگر اینکه در موقع عقد بیمه یا بعد از آن در سند بیمه قید دیگری شده باشد که در این صورت وجه بیمه متعلق به کسی خواهد بود که در سند بیمه اسم برده شده است.
بیمهگذار حق دارد ذینفع در سند بیمه عمر خود را تغییر دهد مگر آنکه آن را به دیگری انتقال داده و بیمهنامه را هم به منتقلالیه تسلیم کرده باشد.
در تمام مدت اعتبار قرارداد بیمه عمر بیمهگذار حق دارد وجه معینه در بیمهنامه را به دیگری منتقل نماید انتقال مزبور باید به امضاء انتقالدهنده و بیمهگر برسد.
اثرات قانونی انتقال وجه بیمه عمر از تاریخ فوت بیمهشده شروع میشود ولی اگر بیمهگذار از بابت آن وجهی دریافت کرده یا نسبت به آن با بیمهگر معامله نموده باشد در کمال اعتبار خواهد بود.
بیمهگر مسئول خسارات ناشیه از جنگ و شورش نخواهد بود مگر آنکه خلاف آن در بیمهنامه شرط شده باشد.
در مورد بیمه مال منقول در صورت وقوع حادثه و پرداخت خسارت به بیمهگذار بیمهگر از هرگونه مسئولیت در مقابل ثالث بری میشود.
بیمهگر در حدودی که خسارات وارده را قبول یا پرداخت میکند در مقابل اشخاصی که مسئول وقوع حادثه یا خسارت هستند قائممقام بیمهگذار خواهد بود و اگر بیمهگذار اقدامی کند که منافی با عقد مزبور باشد در مقابل بیمهگر مسئول شناخته میشود.
در صورت توقف یا افلاس بیمهگر بیمهگذار حق فسخ قرارداد را خواهد داشت.
در صورت ورشکستگی بیمهگر بیمهگذاران نسبت به سایر طلبکاران حق تقدم دارند و بین معاملات مختلف بیمه در درجه اول حق تقدم با معاملات بیمه عمر است.
بیمهگر نسبت به حق بیمه در مقابل هرگونه طلبکاری بر مال بیمهشده حق تقدم دارد حتی اگر طلب سایرین بهموجب سند رسمی باشد.
اگر در یک قرارداد بیمه موضوعات مختلفه بیمهشده باشد در صورت اثبات تقلب از طرف بیمهگذار نسبت بیکی از آن موضوعات بطلان نسبت به سایر موضوعات نیز سرایت کرده تمام قرارداد باطل خواهد بود موضوعات مختلفه که در یک بیمهنامه ذکر میشود در حکم یک قرارداد محسوب است.
طرفین میتوانند در قراردادهای بیمه امر شرط دیگری بنمایند لیکن موعد مذکوره در ماده ۱۶ را نمیتوانند تقلیل دهند ولی ممکن است موعد را به رضایت یکدیگر تمدید کنند. این قانون شامل قراردادهای گذشته بیمه نیز خواهد بود.
مرور زمان دعاوی ناشی از بیمه دو سال است و ابتدای آن از تاریخ وقوع حادثه منشاء دعوی خواهد بود لکن دعاوی که قبل از اجرای این قانون در محاکم طرح شده باشد مشمول این ماده نخواهد بود. این قانون که مشتمل بر سی و شش ماده است در جلسه هفتم اردیبهشت ماه یک هزار و سیصد و شانزده به تصویب مجلس شورای ملی رسید.
بیمه عقدی است که بهموجب آن یک طرف تعهد میکند در ازا پرداخت وجه یا وجوهی از طرف دیگر در صورت وقوع یا بروز حادثه خسارت وارده بر او را جبران نموده یا وجه معینی بپردازد. متعهد را بیمهگر طرف تعهد را بیمهگذار وجهی را که بیمهگذار به بیمهگر میپردازد حق بیمه و آنچه را که بیمه میشود موضوع بیمه نامند.
عقد بیمه و شرایط آن باید بهموجب سند کتبی باشد و سند مزبور موسوم به بیمهنامه خواهد بود.
در بیمهنامه باید امور ذیل بهطور صریح قید شود:
موضوع بیمه ممکن است مال باشد اعم از عین یا منفعت یا هر حق مالی یا هر نوع مسئولیت حقوقی مشروط بر اینکه بیمهگذار نسبت به بقاء آنچه بیمه میدهد ذینفع باشد و همچنین ممکن است بیمه برای حادثه یا خطری باشد که از وقوع آن بیمهگذار متضرر میگردد.
بیمهگذار ممکن است اصیل باشد یا بیکی از عناوین قانونی نمایندگی صاحب مال یا شخص ذینفع را داشته یا مسئولیت حفظ آن را از طرف صاحب مال داشته باشد.
هر کس بیمه میدهد بیمه متعلق به خود اوست مگر آنکه در بیمهنامه تصریح شده باشد که مربوط به دیگری است لیکن در بیمه حمل و نقل ممکن است بیمهنامه بدون ذکر اسم (به نام حامل) تنظیم شود.
طلبکار میتواند مالی را که در نزد او وثیقه یا رهن است بیمه دهد در این صورت هرگاه حادثه نسبت به مال مزبور رخ دهد از خساراتی که بیمهگر باید بپردازد تا میزان آنچه را که بیمهگذار در تاریخ وقوع حادثه طلب کار است به شخص او و بقیه به صاحب مال تعلق خواهد گرفت.
درصورتیکه مالی بیمهشده باشد در مدتی که بیمه باقی است نمیتوان همان مال را به نفع همان شخص و از همان خطر مجدداً بیمه نمود.
درصورتیکه مالی به کمتر از قیمت بیمهشده باشد نسبت به بقیه قیمت نمیتوان آن را بیمه نمود در این صورت هر یک از بیمهگران به نسبت مبلغی از مال که بیمه کرده است مسئول خواهد بود.
درصورتیکه مالی به کمتر از قیمت واقعی بیمهشده باشد بیمهگر فقط به تناسب مبلغی که بیمه کرده است یا قیمت واقعی مال مسئول خسارت خواهد بود.