قانون بیمه بیکاری

کلیه مشمولین قانون تأمین اجتماعی که تابع قوانین کار و کار کشاورزی هستند مشمول مقررات این قانون می ‌باشند. تبصره - گروههای زیر از شمول مقررات این قانون مستثنی هستند: 1 - بازنشستگان و از کارافتادگان کلی. 2 - صاحبان حرف و مشاغل آزاد و بیمه‌ شدگان اختیاری. 3 - اتباع خارجی.

سازمان تأمین اجتماعی مکلف است حسابهای درآمد حق بیمه بیکاری و پرداخت مقرری بیمه بیکاری موضوع این قانون را جداگانه‌ نگهداری و در صورت‌ های مالی خود منعکس نماید و گزارش عملکرد مالی خود را هر سال یکبار به وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و وزیر‌ کار و امور اجتماعی و شورای اقتصاد ارائه نماید.

وزارت کار و امور اجتماعی و سازمان تأمین اجتماعی مجری این قانون خواهند بود.

سازمان تأمین اجتماعی مکلف است هزینه‌ های موضوع این قانون را منحصراً از محل درآمدهای ناشی از آن تأمین نماید. ‌ هزینه‌ های اداری و پرسنلی هر دو دستگاه مجری قانون بطوری که از (10%) میزان مقرری پرداختی به بیمه شدگان تجاوز ننماید با تأیید وزیر بهداشت، ‌درمان و آموزش پزشکی و وزیر کار و امور اجتماعی تعیین و تخصیص داده می‌ شود.

زمان اجرای این قانون از زمان اتمام قانون آزمایشی بیمه بیکاری (6 /5 /1369) لازم ‌الاجراء است.

آئیننامه اجرائی این قانون ظرف یکماه توسط وزارت کار و امور اجتماعی و سازمان تأمین اجتماعی تهیه و بتصویب هیأت وزیران ‌خواهد رسید. ‌ قانون فوق مشتمل بر چهارده ماده و بیست و یک تبصره در جلسه علنی روز دوشنبه مورخ بیست و ششم شهریورماه یکهزار و سیصد و شصت و نه ‌مجلس شورای اسلامی تصویب و در تاریخ 10 /7 /1369 به تأیید شورای نگهبان رسیده است. رئیس مجلس شورای اسلامی - مهدی کروبی

بیکار از نظر این قانون بیمه شده ‌ای است که بدون میل و اراده بیکار شده و آماده کار باشد. تبصره 1 - بیمه شدگانی که به علت تغییرات ساختار اقتصادی واحد مربوطه به تشخیص وزارتخانه ذیربط و تأیید شورای عالی کار بیکار موقت ‌شناخته شوند نیز مشمول مقررات این قانون خواهند بود. تبصره 2 - بیمه شدگانی که به علت بروز حوادث قهریه و غیرمترقبه از قبیل سیل، زلزله، جنگ، آتش‌ سوزی و... بیکار می ‌شوند با معرفی واحد کار و ‌امور اجتماعی محل از مقرری بیمه بیکاری استفاده خواهند کرد.

بیمه بیکاری به عنوان یکی از حمایت ‌های تأمین اجتماعی است و سازمان تأمین اجتماعی مکلف است با دریافت حق بیمه مقرر، به‌ بیمه ‌شدگانی که طبق مقررات این قانون بیکار می ‌شوند مقرری بیمه بیکاری پرداخت نماید.

بیمه شده بیکار با معرفی کتبی واحد کار و امور اجتماعی محل از مزایای این قانون منتفع خواهد شد. تبصره - بیکاران مشمول این قانون کلیه حقوق و مزایا و خسارات مربوطه (‌موضوع قانون کار) را دریافت خواهند کرد.

حق بیمه بیکاری به میزان (3%) مزد بیمه شده می‌ باشد که کلا توسط کارفرما تأمین و پرداخت خواهد شد. تبصره - مزد بیمه شده و نحوه تشخیص تعیین حق بیمه بیکاری، چگونگی وصول آن، تکلیف بیمه شده و کارفرما و همچنین نحوه رسیدگی به ‌اعتراض، تخلفات و سایر مقررات مربوطه در این مورد بر اساس ضوابطی است که برای حق بیمه سایر حمایتهای تأمین اجتماعی در قانون و مقررات‌ تأمین اجتماعی پیش ‌بینی شده است.

بیمه شدگان بیکار در صورت احراز شرایط زیر استحقاق دریافت مقرری بیمه بیکاری را خواهند داشت: الف - بیمه شده قبل از بیکار شدن حداقل (6) ماه سابقه پرداخت بیمه را داشته باشد. مشمولین تبصره (2) ماده (2) این قانون از شمول این بند‌ مستثنی می ‌باشد. ب - بیمه شده مکلف است ظرف (30) روز از تاریخ بیکاری با اعلام مراتب بیکاری به واحدهای کار و امور اجتماعی آمادگی خود را برای اشتغال ‌به کار تخصصی و یا مشابه آن اطلاع دهد. مراجعه بعد از سی روز با عذر موجه و با تشخیص هیأت حل اختلاف تا سه ماه امکان ‌پذیر خواهد بود. ج - بیمه شده بیکار مکلف است در دوره ‌های کارآموزی و سوادآموزی که توسط واحد کار و امور اجتماعی و نهضت سوادآموزی و یا سایر‌ واحدهای ذیربط با تأیید وزارت کار و امور اجتماعی تعیین می ‌شود شرکت نموده و هر دو ماه یکبار گواهی لازم در این مورد را به شعب تأمین ‌اجتماعی تسلیم نماید. تبصره 1 - کارگرانی که در زمان دریافت مقرری بیمه بیکاری به شغل یا مشاغلی گمارده ‌شوند که میزان حقوق و مزایای آن از مقرری بیمه بیکاری‌ متعلقه کمتر باشد مابه ‌التفاوت دریافتی بیمه شده از حساب صندوق بیمه بیکاری پرداخت خواهد شد. تبصره 2 - مدت دریافت مقرری بیمه بیکاری جزء سوابق پرداخت حق بیمه بیمه شده از نظر بازنشستگی، از کارافتادگی و فوت محسوب خواهد ‌شد.

مدت پرداخت مقرری بیمه بیکاری و میزان آن بشرح زیر است: الف - جمع مدت پرداخت مقرری از زمان برخورداری از مزایای بیمه بیکاری اعم از دوره اجرای آزمایشی و یا دائمی آن برای مجردین حداکثر (36) ماه و برای متأهلین یا متکلفین حداکثر (50) ماه بر اساس سابقه کلی پرداخت حق بیمه و بشرح جدول ذیل می ‌باشد: سابقه پرداخت حق بیمه………….. حداکثر مدت استفاده از مقرری...............................................جمعاً با احتساب دوره های قبلی …..………………………برای مجردین........برای متأهلین یا متکفلین از (6) ماه لغایت (24) ماه……… (6) ماه ………. (12) ماه ‌ از (25) ماه لغایت (120) ماه……(12) ماه………. (18) ماه از (121) ماه لغایت (180) ماه…… (18) ماه………. (26) ماه از (181) ماه لغایت (240) ماه..... (26) ماه……...... (36) ماه از (241) ماه به بالا........……. (36) ماه………… (50) ماه تبصره - افراد مسن مشمول این قانون که دارای 55 سال سن و بیشتر می ‌باشند مادامیکه مشغول بکار نشده ‌اند می ‌توانند تا رسیدن به سن ‌بازنشستگی تحت پوشش بیمه بیکاری باقی بمانند. ب - میزان مقرری روزانه بیمه شده بیکار معادل (55%) متوسط مزد یا حقوق و یا کارمزد روزانه بیمه شده می‌ باشد. به مقرری افراد متأهل یا‌ متکفل، تا حداکثر (4) نفر از افراد تحت تکفل به ازاء هر یک از آنها به میزان (10%) حداقل دستمزد افزوده خواهد شد. در هر حال مجموع دریافتی ‌مقرری ‌بگیر نباید از حداقل دستمزد، کمتر و از (80%) متوسط مزد یا حقوق وی بیشتر باشد. ج - مقرری بیمه بیکاری از روز اول بیکاری قابل پرداخت است. تبصره 1 - متوسط مزد یا حقوق روزانه بیمه شده بیکار به منظور محاسبه مقرری بیمه بیکاری عبارتست از جمع کل دریافتی بیمه شده که به‌ مأخذ آن حق بیمه دریافت شده در آخرین (90) روز قبل از شروع بیکاری تقسیم بر روزهای کار و در مورد بیمه شدگانی که کارمزد دریافت می ‌کنند ‌آخرین مزد عبارتست از جمع کل دریافتی بیمه شده که به مأخذ آن حق بیمه دریافت شده در آخرین (90) روز قبل از شروع بیکاری تقسیم بر (90) در‌صورتی که بیمه شده کارمزد، ظرف (3) ماه مذکور مدتی از غرامت دستمزد استفاده نموده باشد متوسط مزدی که مبنای محاسبه غرامت دستمزد قرار ‌گرفته به منزله دستمزد ایام بیکاری تلقی و در محاسبه منظور خواهد شد. تبصره 2 - افراد تحت موضوع این ماده عبارتند از: 1 - همسر (‌زن یا شوهر) 2 - فرزندان اناث مادام که ازدواج ننموده و فاقد حرفه و شغل باشند. 3 - فرزندان ذکور که سن آنان کمتر از هجده سال تمام باشد و یا منحصراً به تحصیل اشتغال داشته و یا طبق نظر پزشک معتمد سازمان تأمین ‌اجتماعی، از کارافتاده کلی باشند. 4 - پدر و مادر که سن پدر از (60) سال متجاوز باشد و یا طبق نظر پزشک معتمد سازمان تأمین اجتماعی از کارافتاده کلی باشند و در هر حال معاش ‌آنان منحصراً توسط بیمه شده تأمین گردد. 5 - خواهر و برادر تحت تکفل در صورت داشتن شرایط مربوط به فرزندان اناث و ذکور، مذکور در بندهای (2) و (3) این تبصره. تبصره 3 - دریافت مقرری بیمه بیکاری مانع از دریافت مستمری جزئی نمی‌ گردد. تبصره 4 - در صورت بیکاری زوجین فقط یکی از آنان (‌زن یا شوهر) محق به استفاده از افزایش مقرری به ازاء هر یک از فرزندان خواهد بود. تبصره 5 - بیمه شده بیکار و افراد تحت تکفل، در مدت دریافت مقرری بیمه بیکاری از خدمات درمانی موضوع بندهای «‌الف» و «ب» ماده (3)‌ قانون تأمین اجتماعی استفاده خواهند کرد. تبصره 6 - مقرری بیمه بیکاری مانند سایر مستمریهای تأمین اجتماعی از پرداخت هرگونه مالیات معاف خواهد بود.

در موارد زیر مقرری بیمه بیکاری قطع خواهد شد. الف - زمانیکه بیمه شده مجدداً اشتغال به کار یابد. ب - بنا به اعلام واحد کار و امور اجتماعی محل و یا نهضت سوادآموزی و سایر واحدهای ذیربط از طریق وزارت کار و امور اجتماعی، بیمه شده ‌بیکار بدون عذر موجه از شرکت در دوره‌ های کارآموزی یا سوادآموزی خودداری نماید. ج - بیمه شده بیکار از قبول شغل تخصصی خود و یا شغل مشابه پیشنهادی خودداری ورزد. ‌ د - بیمه شده بیکار ضمن دریافت مقرری بیمه بیکاری مشمول استفاده از مستمری بازنشستگی و یا از کارافتادگی کلی شود. هـ - بیمه شده به نحوی از انحاء با دریافت مزد ایام بلاتکلیفی به کار مربوطه اعاده گردد. تبصره 1 - در صورتی که پس از پرداخت مقرری بیمه بیکاری محرز شود که بیکاری بیمه شده، ناشی از میل و اراده او بوده است کارگر موظف به ‌استرداد وجوه دریافتی به سازمان تأمین اجتماعی خواهد بود. مشمولین بند (هـ) این ماده نیز مکلف به بازپرداخت مقرری بیمه بیکاری دریافتی، به ‌سازمان مذکور می‌ باشند. تبصره 2 - چنانچه بیمه شده بیکار اشتغال مجدد خود را مکتوم داشته و مقرری بیمه بیکاری را دریافت کرده باشد، ملزم به بازپرداخت مقرری ‌دریافتی از تاریخ اشتغال خواهد بود. تبصره 3 - دریافت کمک ‌هزینه حین کارآموزی مانع استفاده از مقرری بیمه بیکاری نخواهد بود.

کارفرمایان موظفند با هماهنگی شوراهای اسلامی و یا نمایندگان کارگران، فهرست محلهای خالی شغل را که ایجاد می ‌شوند به مراکز‌خدمات اشتغال محل اعلام نمایند.‌ محلهای شغلی مذکور (‌به استثنای رده‌ های شغلی کارشناسی به بالا) منحصراً توسط مراکز خدمات اشتغال و با‌ معرفی بیکاران تأمین می ‌گردد. تبصره 1 - دولت مکلف است همه‌ ساله از طریق سیستم بانکی و منابع اعتباری سازمان تأمین اجتماعی و با استفاده از اعتبارات قرض‌ الحسنه، ‌طرحهای اشتغال ‌زای مشخصی را جهت اشتغال به کار بیکاران مشمول این قانون در بودجه سالانه کشور پیش ‌بینی و رأساً یا از طریق شرکتهای تعاونی و ‌یا خصوصی و با نظارت وزارت کار و امور اجتماعی به مورد اجراء گذارد. تبصره 2 - بیکاران مشمول این قانون در اخذ پروانه‌ های کسب و کار و موافقت اصولی و تأسیس واحدهای اقتصادی از وزارتخانه‌ های صنعتی،‌ کشاورزی و خدماتی با معرفی وزارت کار و امور اجتماعی در اولویت قرار خواهند داشت. تبصره 3 - سازمان آموزش فنی و حرفه‌ ای وزارت کار و امور اجتماعی مکلف است همزمان با اجرای قانون بیمه بیکاری، آموزش مهارتهای مورد‌ نیاز بازار کار و نیز بازآموزی و تجدید مهارت کارگران تحت پوشش بیمه بیکاری موضوع بند «ج» ماده (7) این قانون را در مراکز آموزش فنی و حرفه ‌ای و ‌یا مراکز آموزش جوار کارخانجات فراهم نماید. هزینه ‌های مربوط از محل اعتبارات حساب صندوق بیمه بیکاری مطابق آئیننامه ‌ای که به پیشنهاد ‌سازمان ‌های آموزش فنی و حرفه ‌ای کشور و تأمین اجتماعی تهیه و به تصویب وزرای کار و امور اجتماعی، و بهداشت و درمان و آموزش پزشکی‌ خواهد رسید قابل پرداخت است. تبصره 4 - نهضت سوادآموزی موظف است با همکاری کارفرمایان و وزارتخانه‌ های ذیربط نسبت به تشکیل کلاسهای سوادآموزی برای بیسوادان ‌مشمول این قانون اقدام نماید.