آیین نامه نحوه تشکیل و فعالیت صندوق های بازنشستگی مکمل غیردولتی و حساب‌های انفرادی مکمل

در این آیین نامه اصطلاحات زیر در معانی مشروح مربوط به کار می‌روند:

1. ۱قانون: قانون ساختار قانون ساختار نظام جامع رفاه و تأمین اجتماعی مصوب ۱۳۸۳ با اصلاحات بعدی
2. ۲وزارت: وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی
3. ۳بیمه مرکزی: بیمه مرکزی جمهوری اسلامی ایران
4. ۴هیئت نظارت: هیئت نظارت موضوع ماده (۳۰) این آیین نامه
5. ۵بیمه اجتماعی پایه: سطحی از خدمات و تعهدات بیمه و بازنشستگی صندوق‌های بازنشستگی در سطح پایه که مطابق قوانین و مقررات هر صندوق به بیمه شده ارائه میگردد و تضمین تعهدات قانونی آن برعهده دولت است.
6. ۶بیمه اجتماعی مکمل: سطحی از خدمات و تعهدات بیمه و بازنشستگی که ارائه آن به بیمه شده خارج از تعهدات قانونی صندوق بازنشستگی پایه بوده و حقوق و تعهدات آن بر اساس قرارداد و از نوع حق بیمه معین و در قالب حساب‌های انفرادی در صندوق بازنشستگی پایه و یا از طریق صندوق‌های مکمل تعیین میگردد.
7. ۷صندوق بازنشستگی پایه: سازمان‌ها و صندوق‌های بیمه و بازنشستگی فعال در قلمرو نظام جامع رفاه و تأمین اجتماعی اعم از دولتی یا غیر دولتی که بر اساس اساسنامه یا قوانین و اسناد تأسیس و یا مجوز فعالیت صادره از سوی مراجع قانونی ذی ربط در سطح بیمه اجتماعی پایه فعالیت می‌نمایند.
8. ۸صندوق مکمّل: صندوق بازنشستگی فعال در سطح بیمه اجتماعی مکمل، مطابق ماده (۵) این آیین‌نامه
9. ۹حساب مکمل: افتتاح حساب انفرادی شخصی برای بیمه‌شده توسط صندوق‌های بازنشستگی پایه در سطح بیمه اجتماعی مکمل
10. ۱۰متقاضی: شخص حقوقی که مطابق مقررات این آیین نامه درخواست اخذ یا تمدید تأییدیه برای مجوز فعالیت صندوق مکمّل و یا مدیریت حساب مکمل حسب مورد را به وزارت ارائه می‌نماید.
11. ۱۱بیمه‌شده: فردی که با انعقاد قرارداد و پرداخت حق بیمه به صندوق مکمل و یا حساب مکمل، عضو و مشترک آن محسوب می‌گردد.
12. ۱۲حق بیمه: مبلغی به مأخذ بخشی از درآمد و یا حقوق و مزایای دریافتی و یا انتخابی و اظهاری بیمه‌شده که توسط وی و یا با مشارکت کارفرمای ذی‌ربط در صورت تمایل و به موجب قرارداد به عنوان مشارکت در تأمین بخشی از منابع مالی طرح‌های بیمه اجتماعی مکمل به صندوق یا حساب مکمل حسب مورد پرداخت می‌گردد.
13. ۱۳قرارداد: توافق‌نامه مکتوب بین بیمه شده و صندوق مکمّل و یا حساب مکمل که حقوق و تعهدات طرفین به موجب آن تعیین می‌گردد.

موارد زیر چنانچه خارج از تعهدات بیمه اجتماعی پایه باشند، در چهارچوب مفاد قرارداد مشمول ارائه خدمات بیمه اجتماعی مکمل توسط صندوق یا حساب مکمل حسب مورد می‌باشند:

1. ۱حقوق و مزایای دریافتی مازاد بر محدودیت سقف پرداخت کسورات بیمه و بازنشستگی در ایام اشتغال مشمولین قوانین و مقررات استخدامی و بازنشستگی و تأمین اجتماعی حسب مورد.
2. ۲حقوق و مزایای مازاد بر سقف ریالی مستمری قابل پرداخت در صندوق های بازنشستگی پایه اعم از کشوری لشکری تأمین اجتماعی و سایر صندوقهای وابسته به دستگاه‌های اجرایی
3. ۳حقوق و مزایا یا حق‌السعی دریافتی در مواردی که طبق قوانین و مقررات صندوق بازنشستگی پایه ذی‌ربط، مشمول کسر حق بیمه اجتماعی پایه نباشد نظیر برخی از فوق‌العاده‌ها و اضافه کار مشمولین فصل دهم قانون مدیریت خدمات کشوری مصوب ۱۳۸۶ با اصلاحات بعدی کمک هزینه عائله‌مندی و اولاد
4. ۴دریافتی مازاد بر سطح دستمزد اعلامی یا انتخابی مشمولین انواع بیمه های اختیاری
5. ۵دریافتی مازاد بر دستمزد مقطوع در خصوص مشمولین ماده (۳۵) قانون تأمین اجتماعی و عناوین مشابه در سایر صندوق‌های بازنشستگی پایه مصوب ۱۳۵۴
6. ۶مشارکت مازاد بر سطوح درآمدی مشمول کسر حق بیمه در خصوص بیمه‌شدگان صندوق بیمه اجتماعی کشاورزان، روستائیان و عشایر
7. ۷مبالغ مربوط به حق بیمه عضویت همزمان در دو یا چند صندوق بازنشستگی پایه که مطابق با قوانین و مقررات مربوط دارای هم‌پوشانی با یکدیگر باشند.
8. ۸استفاده از مزایای بیمه بیکاری مازاد بر مقرری استحقاقی و نیز استفاده از مزایای بیمه بیکاری در موارد غیر مشمول مقرری بیمه بیکاری اعم از عدم شمول قانون و یا قطع رابطه کاری یا استخدام (ارادی)
9. ۹پوشش خدمات بیمه اجتماعی مکمل: الف- برای کارگران و کارکنان اعزامی به خارج از کشور و یا به ایرانیان مقیم خارج از کشور یا اتباع خارجی که در ایران شاغل بوده و یا اقامت دائم یا موقت دارند با رعایت مفاد تبصره (۳) ماده (۱) قانون ساختار و سایر قوانین و مقررات مربوط ب- در مواردی نظیر تعلیق، توقف، قطع بیمه اجتماعی پایه و یا استرداد وجوه بیمه اجتماعی مذکور و همچنین ایام خدمت نظام وظیفه حضور داوطلبانه در جبهه و ایام بازداشت و یا حبس به موجب آرای محاکم (مشروط به عدم محرومیت از حقوق اجتماعی مطابق مفاد احکام قطعی مراجع قضایی). پ- در مورد حمایت‌های کوتاه مدت نظیر کمک بارداری غرامت ایام بیماری غرامت دستمزد از کارافتادگی جزئی و کمک هزینه کفن و دفن که خارج از پوشش بیمه اجتماعی پایه صندوق ذیربط بیمه شده (صندوق پایه) باشد. ت- در مورد حمایت‌های بلندمدت نظیر فوت، بازماندگان و از کارافتادگی کلی ناشی از کار و غیر ناشی از کار که خارج از پوشش بیمه اجتماعی پایه صندوق ذی‌ربط بیمه‌شده (صندوق بازنشستگی پایه) باشد. ث- در مواردی که با توجه به ضوابط مربوط کسر حق بیمه به دلیل تکمیل سنوات بیمه‌پردازی در صندوق بیمه اجتماعی پایه امکان‌پذیر نباشد. ۱۴- سایر مواردی که به موجب قوانین و مقررات در سطح بیمه اجتماعی مکمل قرار می‌گیرد.

چنانچه در مدت اجرای این آیین نامه مواردی خارج از شمول بیمه اجتماعی پایه باشند و به موجب تغییر در قوانین و مقررات به صورت کلی یا جزئی مشمول بیمه اجتماعی پایه گردند از تاریخ لازم الاجرا شدن تغییرات مذکور و به همان نسبت موضوع از شمول پوشش بیمه اجتماعی مکمل خارج می‌شود لیکن سوابق بیمه شده در صندوق یا حساب مکمل (حسب مورد) در این خصوص و همچنین تهعدات صندوق و مدیریت حساب مذکور نسبت به بیمه شده به قوت خود باقی خواهد ماند.

به منظور فراهم شدن شرایط رقابتی افزایش کارآمدی بیمه های بازنشستگی جلوگیری از ایجاد هرگونه انحصار یا امتیاز ویژه برای صندوق های بازنشستگی اعم از خصوصی تعاونی یا دولتی و همچنین به منظور حمایت و تقویت توان مالی بیمه شدگان و تضمین پوشش تعهدات آتی بیمه شدگان بازنشسته تشکیل صندوق‌های مکمل با رعایت قوانین و مقررات مربوط مفاد این آیین نامه مجاز است.

صندوق مکمل شرکتی غیر دولتی و دارای شخصیت حقوقی و استقلال مالی و اداری است که با رعایت قانون اجرای سیاست های کلی اصل چهل و چهارم (۴۴) قانون اساسی ۱۳۸۶، قانون بیمه مصوب ۱۳۱۶، قانون تأسیس بیمه مرکزی ایران و بیمه گری مصوب ۱۳۵۰ با اصلاحات بعدی و قانون تجارت مصوب ۱۳۱۱ با اصلاحات بعدی، با رعایت موازین مصوب شرع و سایر قوانین و مقررات مربوط به صورت شرکت سهامی عام یا تعاونی سهامی عام تشکیل می‌گردد و جهت فعالیت در سطح بیمه اجتماعی مکمل مجوز لازم را از بیمه مرکزی و پس از آن تأییدیه مربوط را از وزارت دریافت می‌نماید.

بیمه مرکزی مکلف است پس از صدور مجوز فعالیت صندوق مکمل ظرف یک (۱) هفته تصویر مجوز صادره و مشخصات ارکان و اطلاعات ثبتی آن را برای وزارت ارسال نماید رعایت مهلت مذکور در ارسال تغییرات بعدی نیز لازم است وزارت مکلف است ظرف پانزده (۱۵) روز از تاریخ وصول مدارک و مستندات لازم نسبت به بررسی درخواست مجوز فعالیت صندوق مکمل و اعلام نتیجه به متقاضی اقدام نماید در صورت رد درخواست مراتب از سوی وزارت و با ذکر دلایل به متقاضی ابلاغ می‌گردد. رسیدگی به اعتراض متقاضی در زمینه عدم صدور یا عدم تمدید مجوز تأییدیه وزارت در چهارچوب ماده (۷) قانون اجرای سیاست های کلی اصل چهل و چهارم (۴۴) قانون اساسی مصوب ۱۳۸۶ انجام می‌پذیرد. مفاد این حکم مانع از مراجعه متقاضی به هیئت نظارت جهت رسیدگی نمی‌باشد.

به منظور پوشش مخاطرات و پرداخت تعهدات صندوق مکمّل نسبت به بیمه شدگان صندوق یادشده مکلف است در چهارچوب مصوبات شورای عالی بیمه، تعهدات خود را بیمه اتکایی نماید.

انواع سرمایه گذاری‌های مجاز صندوق‌های مکمل مطابق قوانین و مقررات مربوط و ضوابط شورای عالی بیمه است و سرمایه گذاریهای مجاز نهادهای موضوع تبصره (۲) ماده (۵) این آیین نامه تابع مقررات مربوط به خود می‌باشد.

صندوق‌های بازنشستگی پایه می‌توانند مطابق ماده (۵) قانون احکام دائمی برنامه‌های توسعه کشور مصوب ۱۳۹۵، با رعایت الزامات محاسبات فنی بیمه‌ای و تصویب هیئت امنا و یا مجامع عالی ذی‌ربط و اخذ تأییدیه و صدور مجوز فعالیت از سوی وزارت (بدون الزام به اخذ مجوز فعالیت از بیمه مرکزی)، نسبت به ارائه خدمات سطح بیمه اجتماعی مکمل به صورت حساب مکمل اقدام نمایند.

شرایط لازم برای تأیید و موافقت وزارت برای صدور مجوز فعالیت صندوق بازنشستگی پایه جهت ایجاد حساب مکمل به شرح زیر است:

1. ۱پیش‌بینی واحد اداری مربوط به نگهداری و مدیریت حساب در ذیل تشکیلات داخلی متقاضی
2. ۲ذکر عبارت «حساب بیمه اجتماعی مکمل» در ابتدا یا ادامه نام و عنوان طرح بیمه اجتماعی (بازنشستگی)
3. ۳تکمیل کاربرگ درخواست مجوز فعالیت به همراه ارائه برنامه جامع عملیاتی (حداقل ده (۱۰) ساله در زمینه نحوه فعالیت حساب مکمل، چگونگی مدیریت وجوه و ذخایر و سبد سرمایه گذاری، تأمین کفایت نقدینگی و مدیریت مخاطرات (ریسک)
4. ۴معرفی متولی حساب

وزارت مکلف است ظرف پانزده (۱۵) روز از تاریخ وصول مدارک و مستندات لازم نسبت به بررسی درخواست مجوز فعالیت حساب مکمل و اعلام نتیجه به متقاضی اقدام نماید.

منابع درآمدی حساب‌های مکمل به شرح زیر است:

1. ۱حق بیمه‌ها مطابق با قراردادهای مربوط
2. ۲منابع حاصل از سرمایه گذاری وجوه و ذخایر صندوق
3. ۳سایر منابع مندرج در ماده (۷) قانون ساختار که برابر قوانین و مقررات مربوط قابل تخصیص به صندوق باشد.

مدیریت حساب مکمل مکلف است مطابق با استانداردهای حسابداری ملی، وقایع مالی خود را ثبت و صورتهای مالی خود را تنظیم نموده و همچنین برای هر بیمه شده حساب جداگانه‌ای ایجاد و کلیه مبادلات مالی مختص به وی را ثبت نماید.

انواع سرمایه‌گذاری‌های مجاز در صندوقهای بازنشستگی پایه در بخش حساب های مکمل، مطابق با ضوابط قانونی مربوط به نحوه مدیریت وجوه ذخایر و سرمایه گذاری های صندوقهای بازنشستگی می‌باشد.

مدیریت حساب‌های مکمل مکلف است برنامه‌های آتی سرمایه گذاری حساب مکمل را به صورت شفاف و با ذکر میزان سود احتمالی و قابل پیش بینی به بیمه شده ارائه نماید.

مدیریت حساب مکمل ملزم به انتشار اطلاعات ثبتی مشخصات مدیران خدمات قابل ارائه فهرست و وضعیت کلی سبد سرمایه‌گذاری (پرتفوی و گزارش مدیریت مخاطرات (ریسک) در تارنمای خود می‌باشد.

هر شخص حقیقی دارای بیمه اجتماعی پایه در یکی از صندوق‌های بازنشستگی پایه در سابق و یا در زمان عضویت میتواند به عنوان بیمه شده در حساب مکمل عضویت داشته باشد.

هرگونه انعقاد قرارداد بیمه مکمل به صورت اجباری ممنوع است.

رعایت حقوق و تعهدات بیمه شده به شرح احکام مقرر در این فصل (مواد (۱۷) تا (۲۶) این آیین‌نامه) در متن قرارداد تصریح خواهد شد.

بیمه شده پایه در انتخاب صندوق مکمل و یا مدیریت حساب مکمل حق انتخاب دارد و جهت عضویت با استفاده از خدمات بیمه اجتماعی مکمل مکلف به تبعیت از صندوق بیمه و بازنشستگی پایه نمی‌باشد.

وزارت و بیمه مرکزی مکلفند با رعایت بند (و) ماده (۳) قانون ساختار در چهارچوب این آیین نامه پشتیبانی حقوقی لازم نظیر تأیید نمونه قراردادها و ایجاد وحدت رویه در ارائه خدمات با رعایت اصل رقابت را به عمل آورند.

بیمه شده مکلف به پرداخت حق بیمه به حساب مکمل مطابق با قرارداد منعقده می‌باشد. در صورت استنکاف بیمه شده از واریز حق بیمه مدیریت حساب مکمل مکلف است مبلغ حق بیمه معوقه و سررسید شده را با تعیین مدت لازم حداقل سی روز به بیمه شده ابلاغ نماید. در صورتی که به رغم ابلاغ اخطاریه مذکور و گذشت مهلت مقرر بیمه شده همچنان از پرداخت حق بیمه امتناع نماید مدیریت حساب مکمل می‌تواند برابر ضمانت اجرای پیش بینی شده در قرارداد اقدام نماید.

نحوه خروج و یا انتقال بیمه شده از حساب مکمل به حساب مکمل دیگر نحوه محاسبه موجودی فرد و سود متعلقه نحوه پرداخت سرمایه و سود قابل پرداخت به صورت مستمری یا یکجا در موارد بازنشستگی، فوت، از کارافتادگی و یا قطع رابطه بیمه پردازی و سایر موارد مربوط در قرارداد منعقده مشخص می گردد.

بیمه شده میتواند به موجب قرارداد بازماندگان خود و میزان سهم آنان را جهت استفاده از مزایای بیمه اجتماعی مکمل تعیین و اعلام نماید.

بیمه شده نمی‌تواند در زمان حیات خود مفاد قرارداد و یا حقوق و تعهدات خود در حساب مکمل را خارج از ضوابط مندرج در قرارداد به صورت کلی یا جزئی به شخص دیگری منتقل نماید مفاد این حکم مانع از مشارکت کارفرما یا سایر اشخاص با بیمه شده در پرداخت تمام یا بخشی از حق بیمه نمی‌باشد.

اجرای احکام مقرر در مواد (۲۲) الی (۲۵) این فصل در رابطه با شرکت‌های بیمه تجاری تابع قوانین و مقررات مربوط است و در صورت عدم پیش بینی تابع ضوابط مقرر در احکام مذکور می باشد.

مدیریت مخاطرات در حساب مکمل شامل شناسایی اعم از تهدیدات جاری و احتمالی تحلیل و ارزیابی مخاطرات پایش (کنترل و کاهش تهدید و انجام سایر اقدامات مورد نیاز می‌باشد. مدیریت حساب مکمل مکلف است بر اساس مقررات مربوط نسبت به ایجاد بخش مدیریت مخاطرات در تشکیلات خود اقدام نماید.

صندوق مکمل و مدیریت حساب مکمل مکلف است گزارش مخاطرات سرمایه گذاری خود را که بر اساس مصوبات مراجع قانونی ذی ربط تهیه شده است به وزارت و بیمه مرکزی ارسال نماید.

در صورتی که گزارش‌ها و صورت‌های مالی و مخاطرات موضوع این آیین نامه (با تأیید حسابرس ذی ربط نشان دهنده عدم توانایی مالی حساب مکمل در ایفای تعهدات آتی در قبال بیمه شدگان باشد، هیئت نظارت مکلف است نسبت به اعمال ضمانت اجراهای مندرج در مجوز صادره متناسب با شرایط حساب مکمل اقدام نماید.

به منظور رسیدگی به اعتراض به عدم صدور تأییدیه و یا تمدید مجوز فعالیت مدیریت حساب،مکمل رسیدگی و صدور حکم در خصوص تخلفات مدیریت حساب مذکور از ضوابط مربوط و سایر وظایف مقرر برای هیئت نظارت در این آیین نامه هیئت نظارت متشکل از نمایندگان وزارت رئیس هیئت وزارت امور اقتصادی و دارایی سازمان اداری و استخدامی کشور معاونت حقوقی رئیس جمهور و بیمه مرکزی تشکیل میگردد.

در صورت اعتراض به عدم صدور تأییدیه وزارت یا عدم مجوز فعالیت هیئت نظارت نسبت به رسیدگی تصمیم گیری و صدور رأی مقتضی اقدام مینماید وزارت مکلف به اجرای رای صادره از سوی هیئت نظارت می‌باشد

هیئت نظارت در صورت وصول گزارش وزارت مبنی بر ارتکاب تخلف مراتب را با ذکر نوع تخلف به مدیریت حساب مکمل ابلاغ نموده و مدیریت حساب مکمل میتواند ظرف ده (۱۰) روز از تاریخ ابلاغ،تخلف نسبت به ارسال لایحه دفاعیه اقدام نماید. عدم ارسال لایحه دفاعیه مانع رسیدگی و اتخاذ تصمیم هیئت نظارت نمی‌باشد.

هیئت نظارت مکلف است پس از انجام بررسیهای لازم در هر پرونده و در صورت احراز تخلف با توجه به نوع و اثر تخلف ارتکابی و مراتب تعدد و تکرار تخلفات، مدیریت حساب مکمل را به یکی از موارد زیر محکوم نماید؛

1. ۱اخطار یا تذکر کتبی
2. ۲تعلیق یا محدودیت در عضوگیری جدید بیمه شده حداکثر به مدت یک (۱) سال
3. ۳تعلیق موقت تأییدیه صادره از سوی وزارت برای فعالیت حداکثر به مدت یک (۱) سال
4. ۴لغو تأییدیه صادره وزارت مبنی بر فعالیت حساب ۵ سایر ضمانت اجراهای مندرج در مجوز فعالیت