آیین نامه مدیریت ریسک ایمنی در محیط کار

هدف و دامنه کاربرد: این آیین نامه به استناد مواد (85) و (86) قانون کار جمهوری اسلامی ایران با هدف شناسایی نظام مند مخاطرات موجود و بالقوه، ارزیابی و اجرای اقدامات کنترلی و به منظور پیشگیری از رخداد حوادث شغلی در راستای صیانت از نیروی کار و منابع مادی کشور تدوین شده و برای کلیه کارگاه ها، کارفرمایان، کارگران و کارآموزان مشمول قانون کار الزامی است.

تعاریف و اصطلاحات مندرج در این آیین نامه در معانی زیر بکار می رود: 2ـ1ـ مخاطره: هرگونه منبع، وضعیت یا عامل(فیزیکی، شیمیایی و مکانیکی) که به تنهایی یا در ترکیب با سایر عوامل، پتانسیل ایجاد آسیب به افراد، خسارت به تجهیزات و اموال و فرآیند کار را داشته باشد. 2ـ2ـ ریسک(خطرپذیری): تأثیر عدم قطعیت بر اهداف ایمنی شغلی که ترکیبی از احتمال (یا امکان) وقوع یک رویداد و شدت پیامدهای(آسیب یا خسارت) ناشی از آن رویداد است. 2ـ3ـ مدیریت ریسک: فعالیت نظام مند، یکپارچه، هماهنگ و مستمر برای هدایت و کنترل یک کارگاه در تمام سطوح سازمانی، با هدف به حداقل رسانی پیامد منفی مخاطرات شامل شناسایی، تحلیل، ارزیابی، ارزشیابی، کنترل و پایش ریسک ایمنی شغلی را گویند. 2ـ4ـ ارزیابی ریسک: فرآیند کلی شناسایی خطرات مرتبط با فعالیت کاری، تجزیه و تحلیل و برآورد ریسک های مرتبط با ایمنی شغلی، تعیین سطح ریسک و اولویت بندی و انتخاب اقدامات کنترلی مناسب برای حذف یا کاهش ریسک ها تا سطح قابل پذیرش است. 2ـ 5 ـ پایش ریسک: بررسی و کنترل سطح ریسک با توجه به تغییرات محیط و شغل و فرآیند انجام کار را گویند. 2ـ6 ـ اقدامات کنترلی: سلسله مراحل اجرایی نظام مند برای حذف یا کاهش ریسک های موجود و بالقوه در یک فعالیت را گویند؛ این مراحل شامل حذف، جایگزینی، کنترل های مهندسی، کنترل های مدیریتی/اداری و استفاده از تجهیزات حفاظت فردی و گروهی می باشد. 2ـ7ـ رویداد: اتفاق ناشی از کار یا در جریان کار که موجب آسیب شود و یا اینکه پتانسیل منجر شدن به آسیب را داشته باشد. 2ـ 8 ـ حادثه: هر رویداد ناخواسته یا غیرقابل پیش بینی منجر به آسیب جانی یا خسارت مالی منجر به توقف فرآیند کار و یا ترکیبی از این موارد شود. 2ـ9ـ شبه حادثه: رویداد یا شرایط ناخواسته که بدون آسیب یا خسارت جانی و مالی در کارگاه رخ می دهد. 2ـ10ـ خود اظهاری: فرآیندی است که کارفرما آگاهانه و داوطلبانه نسبت به اعلام و ارایه اطلاعات درخواستی اقدام می کند. 2ـ11ـ مسئول ارزیابی ریسک: شخصی واجد شرایط است که از سوی کارفرما برای انجام فعالیت های موضوع این آیین نامه به اداره تعاون، کار و رفاه اجتماعی محل معرفی و براساس ضوابط مرتبط تعیین صلاحیت می شود. 2ـ12ـ برنامه مدیریت ریسک: فرآیندی مدون شامل شناسایی، ارزیابی و کنترل مخاطرات موجود و بالقوه محیط کار به منظور ایجاد نقشه راه ارتقای ایمنی کارگاه است. 2ـ13ـ شرکت مشاور: شخص حقوقی است که برابر ضوابط آیین نامه تایید صلاحیت شرکت های مشاور در زمینه حفاظت فنی و خدمات ایمنی کار تائید صلاحیت گردیده و خدمات مشاوره ای در حوزه ارزیابی ایمنی و مدیریت ریسک به کارگاه های مشمول قانون کار ارائه می دهد. 2ـ14ـ سامانه: یک بستر الکترونیکی یکپارچه است که برای ثبت، ارزیابی، پایش و گزارش دهی اجرای برنامه مدیریت ریسک ایمنی توسط وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی ذیل سامانه جامع روابط کار طراحی و راه اندازی می شود.

کارفرما مکلف است، برنامه مدیریت ریسک ایمنی کارگاه را بر اساس نوع فعالیت، ساختار سازمانی و مخاطرات شناسایی شده در محیط کار تدوین و اجرا نماید؛ در تدوین این برنامه باید مفاد آیین نامه ها و دستورالعمل های مصوب شورای عالی حفاظت فنی لحاظ شود و به طور مستمر پایش و درصورت لزوم مورد بازنگری و به روزرسانی قرار داده و فرم های خود اظهاری را تکمیل و اطلاعات مرتبط را مستند نماید.

کارفرما مکلف است برنامه مدیریت ریسک ایمنی و اقدامات کنترلی مرتبط را در شرایط زیر مورد بازنگری و به روزرسانی قرار دهند: 4ـ1ـ به طور دوره ای و منظم، حداقل یک بار در سال حتی اگر هیچ تغییر یا حادثه ای رخ نداده باشد. 4ـ2ـ بلافاصله پس از وقوع هرگونه حادثه منجر به آسیب انسانی(جراحت، فوت) یا خسارت قابل توجه به اموال، یا هر شبه حادثه ای که پتانسیل ایجاد پیامدهای شدید را داشته باشد. 4ـ3ـ پس از ایجاد هرگونه تغییر در قوانین و مقررات و استانداردهای مرتبط، فرآیندهای کاری، روش های انجام کار، مواد مصرفی، ماشین آلات و تجهیزات، چیدمان کارگاه، ساختار سازمانی. 4ـ4ـ در صورتی که اقدامات کنترلی بعمل آمده، اثر بخش واقع نشده باشد. 4ـ 5 ـ بنا به ابلاغ قانونی اداره تعاون، کار و رفاه اجتماعی محل.

کارفرما مکلف است نسبت به تخصیص و تأمین منابع لازم (مالی، انسانی، تجهیزات، زیرساخت ها و زمان) برای اجرای برنامه مدیریت ریسک ایمنی اقدام لازم را بعمل آورد.

کارفرما مکلف است متناسب با برنامه مدیریت ریسک ایمنی و نوع مخاطرات شغلی و اقدامات کنترلی مربوطه آموزش های لازم را به کارگران خود ارائه نماید و تجهیزات حفاظت فردی لازم را به کارگران تحویل دهد.

کارفرما باید بستر لازم را برای مشارکت فعال کارگران و نمایندگان آن ها در فرآیند تدوین برنامه مدیریت ریسک و اجرای برنامه مذکور فراهم نموده و بر آن نظارت نماید.

کارفرما مکلف است اطمینان حاصل نماید که برنامه مدیریت ریسک ایمنی، تمامی مخاطرات موجود و بالقوه در محیط کار را که کارگران و سایر افراد در معرض خطر در کارگاه در حین انجام فعالیت کاری با آن ها مواجه هستند را در بر می گیرد.

کارفرما مکلف است برنامه مدیریت ریسک ایمنی را براساس راهنمای این آیین نامه مبتنی بر حداقل یکی از روش های استاندارد ملی، تدوین و به کلیه کارگران و سایر افراد در معرض خطر در کارگاه ابلاغ نموده و اطلاعات مرتبط را در سامانه ثبت نمایند.

در کارگاه هایی که تعداد کارگران شاغل در آن ها کمتر از 25 نفر است، کارفرما باید شخصاً یا با معرفی یکی از کارگران تحت پوشش خود به عنوان مسئول ارزیابی ریسک و یا از طریق بهره مندی از خدمات شرکت های مشاور مجاز، نسبت به تدوین برنامه مدیریت ریسک ایمنی منطبق با راهنمای موضوع تبصره ماده(9) این آیین نامه اقدام نماید.

تدوین و به روزرسانی برنامه مدیریت ریسک ایمنی در کارگاه های با 25 کارگر یا بیشتر از طریق کمیته حفاظت فنی و بهداشت کار و یا بهره مندی از خدمات شرکت مشاور مجاز است؛ در هر شرایط مسئولیت نهایی همچنان بر عهده کارفرما است.

کارفرما مکلف است نسبت به ثبت مستندات برنامه مدیریت ریسک ایمنی و اجرای آن اقدام نموده و مستندات مذکور را سه سال در محل کارگاه نگهداری و در زمان بازرسی از کارگاه به بازرس کار ارائه نماید.

کارفرما مکلف است در برنامه مدیریت ریسک ایمنی برای تمامی فعالیت های مخاطره آمیز نسبت به صدور مجوز کار مطابق با آیین نامه های مرتبط مصوب شورای عالی حفاظت فنی اقدام نماید. این آیین نامه مشتمل بر 2 فصل و 13 ماده و 5 تبصره به استناد مواد (85) و (86) قانون کار جمهوری اسلامی ایران در یکصد و نود و هشتمین جلسه شورای عالی حفاظت فنی در تاریخ 1404/09/18 تدوین و در تاریخ 1404/11/13 به تصویب وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی رسیده است. وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی و رئیس شورای عالی حفاظت فنی ـ احمد میدری