ـ اصطلاحات زیر در آییننامه در معانی مشروح مربوط به کار میروند:
- کودک خیابانی: فرد کمتر از ۱۸ سال تمام که به صورت محدود یا نامحدود در خیابان به سر میبرد، اعم از کودکی که هنوز با خانواده خود تماس دارد و از سرپناه برخوردار است و یا کودکی که خیابان را خانه خود میداند و رابطه او با خانواده به حداقل رسیده و یا اساساً چنین ارتباطی وجود ندارد.
- ساماندهی: مجموعه فعالیتهایی که توسط نهادها، سازمانها و دستگاههای اجرایی دولتی و غیردولتی تعریفشده در این آییننامه، از شناسایی، جذب و پذیرش کودکان خیابانی آغاز و تا رسیدن وی به فرجام قابل اطمینان ادامه مییابد.
- شناسایی: ارتباطی که توسط مددکار اجتماعی با کودک خیابانی شکل میگیرد و به تشخیص وضع موجود وی میانجامد.
- جذب: ارتباط تقویتیافته مددکار اجتماعی با کودک خیابانی که جلب اعتماد و پذیرش ارتباط از سوی کودک خیابانی را به همراه دارد. این فعالیت با هدف آگاهنمودن کودک خیابانی از منابع و خدماتی که میتواند در اختیار او قرار گیرد انجام میپذیرد.
- اقامت: حضور کوتاهمدت، میانمدت و درازمدت کودک خیابانی در مراکز اقامت که شامل سه سطح زیر میشود: الف ـ اقامت کوتاهمدت: حضور کودک خیابانی در مرکز اقامت حداکثر به مدت ۲۱ روز ب ـ اقامت میانمدت: حضور کودک خیابانی در مرکز اقامت بیشتر از ۲۱ روز تا یک سال ج ـ اقامت درازمدت: حضور کودک خیابانی بیسرپرست یا بدسرپرست در مراکز شبانهروزی تا پایان ۱۸ سالگی مطابق با آییننامه مراکز شبانهروزی سازمان بهزیستی کشور
در موارد استثنایی و درصورت ضرورت با نظر تیم تخصصی مدت اقامت موضوع بند "الف" حداکثر یک دوره قابل تمدید میباشد. ۶ ـ مراکز کودکان خیابانی: مراکزی که در آنها خدمات تخصصی به کودکان خیابانی ارایه میشود. این مراکز در چهار سطح زیر میباشند: الف ـ مراکز و پایگاههای سطح یک (سرپایی): مراکز و پایگاههای ثابت و سیاری که بدون اقامت کودک نسبت به ارایه خدمات سرپایی به وی و خانوادهاش اقدام مینمایند. ب ـ مراکز سطح دو (اقامت کوتاهمدت): مراکزی که امکان اقامت کودک را حداکثر تا ۲۱ روز فراهم میکنند. (موضوع جزﺀ "الف" بند (۵) ماده (۱) این آییننامه) ج ـ مراکز سطح سه (اقامت میانمدت): مراکزی که امکان اقامت کودک را حداکثر تا یک سال مهیا میکند. (موضوع جزﺀ "ب" بند (۵) ماده (۱) این آییننامه) د ـ مراکز سطح چهار (اقامت دراز مدت): مراکزی که امکان اقامت کودکان بیسرپرست یا بدسرپرست را تا پایان ۱۸ سالگی تأمین میکند. (موضوع جزﺀ "ج" بند (۵) ماده (۱) این آییننامه) ۷ ـ پذیرش: برقراری رابطه پایدار حرفهای که زمینه را برای اجرای فرآیند مشکلگشایی در سطوح مختلف فراهم میکند. پذیرش در سه سطح زیر انجام میپذیرد: الف ـ پذیرش سطح یک: برقراری ارتباط فعال مددکار با کودک خیابانی برای فراهمنمودن حمایتهای لازم، بدون نگهداری کودک در مرکز اقامت. این نوع پذیرش در مرکز کودکان خیابانی سطح یک صورت میپذیرد. ب ـ پذیرش سطح دو: اقامت کوتاهمدت کودک خیابانی در مرکز سطح دو برای دریافت خدمات تخصصی بیشتر. (پذیرش سطح (۲) از طریق ارجاع از سطح (۱) یا به طور مستقیم انجام میشود.) ج ـ پذیرش سطح سه: اقامت میانمدت کودک خیابانی در مرکز سه برای دریافت خدمات تخصصی و حمایتهای بیشتر. (پذیرش سطح (۳) از طریق ارجاع از سطوح (۱) و (۲) انجام میشود). د ـ مراکز سطح چهار (اقامت بلندمدت): این مراکز مستقیماً و یا با اعطای مجوز رسمی سازمان بهزیستی کشور به اشخاص حقیقی و حقوقی تأسیس و اداره میشوند.
اقامت بلندمدت و میانمدت کودکان خیابانی که در مراکز سطح (۳) و (۴) انجام میگیرد میتواند به اشخاص حقیقی و حقوقی و سازمانها و مؤسسات غیردولتی علاقمند و واجد صلاحیت واگذار شود. ضوابط و شاخصهای تشکیل (فضای فیزیکی، نیروی انسانی و غیره)، نحوه اداره و کنترل کیفیت این مراکز بر اساس آییننامه ضوابط تأسیس و انحلال مراکز نگهداری کودکان خیابانی، موضوع بند (۲) ماده (۲۶) قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت ـ مصوب ۱۳۸۰ ـ توسط سازمان بهزیستی کشور تهیه و ابلاغ خواهد شد. ۸ ـ ترخیص: پایان اقدامات تیم تخصصی مراکز و دستیابی به اهداف تعیینشده که منجر به پاسخگویی به نیازهای کودک در کوتاهمدت، میانمدت و بلندمدت میگردد. بازگشت کودک به کانون خانواده اولویت اقدامات ترخیص مراکز خواهد بود. ۹ ـ پیگیری: سلسله اقداماتی که به منظور پیشگیری از بروز مجدد مشکل برای کودک پس از ترخیص از طریق تماس با خانواده و بازدید از شرایط خانوادگی یا دعوت والدین یا خانواده نزدیک کودک یا سرپرستان وی جهت بررسی و مشاورههای مددکاری انجام میپذیرد. ۱۰ ـ توانمندسازی: فرآیندی است که طی آن مجموعه اقدامات و خدماتی با هدف تحقق زندگی عادی با حداقل وابستگی به منابع حمایتی و ارتقای تواناییها و مهارتهای آموزشی، اجتماعی و حرفهآموزی به کودک و یا خانواده وی ارایه میشود. ۱۱ ـ تیم تخصصی: شامل گروهی از متخصصین و کارشناسان از جمله سرپرست مرکز، روانشناس، مددکار اجتماعی، روانپزشک، پزشک، پرستار، کارشناس حقوقی، مربی و غیره است که به صورت سیار یا ثابت به ارایه خدمات تخصصی به کودک خیابانی و خانواده وی میپردازند. ۱۳ ـ نهادهای حامی: کلیه نهادها و سازمانهایی که به استناد اساسنامه یا وظایف سازمانی، نسبت به ارایه تمام یا بخشی از خدمات موضوع این آییننامه به کودکان خیابانی اقدام مینمایند. فصل دوم ـ روند اجرایی