آیین‌نامه ایمنی امور پیمانکاری

هدف و دامنه کاربرد: این آیین نامه به استناد مواد (13)، (85)، (86) و (91) قانون کار جمهوری اسلامی ایران با هدف صیانت از نیروی انسانی و منابع مادی کشور، به منظور شناسایی و ساماندهی پیمانکاران و کاهش حوادث ناشی از کار در کارگاه های مشمول قانون کار تدوین می شود. این آیین نامه برای تمامی کارفرمایانی که مطابق با ماده (13) قانون کار نسبت به انعقاد قرارداد با پیمانکار اقدام نموده و نیز پیمانکارانی که دارای پیمان فعال می باشند؛ لازم الاجرا است.

تعاریف: در این آیین نامه اصطلاحات زیر در معانی مشروح ذیل به کار می روند: 1. کارفرما/مقاطعه دهنده: شخص حقیقی یا حقوقی است که اجرای عملیات موضوع پیمان را براساس اسناد و مدارک پیمان به پیمانکار واگذار می نماید، در ضمن نمایندگان ایشان در حکم کارفرما می باشند. 2. پیمانکار/مقاطعه کار: شخص حقیقی یا حقوقی صلاحیت دار است که بر اساس اسناد و مدارک پیمان، مسئولیت اجرای عملیات پیمان را به عهده می گیرد. شرکت های دارای رتبه مشاور از سازمان برنامه و بودجه کشور به عنوان پیمانکار محسوب نمی شوند. 3. پیمانکار اصلی: شخص حقیقی یا حقوقی صلاحیت داری است که بر اساس اسناد و مدارک پیمان به عنوان مجری اصلی موضوع پیمان شناخته می شود. 4. پیمانکار فرعی: شخص حقیقی یا حقوقی صلاحیت داری است که پیمانکار اصلی با وی برای انجام بخشی از امور، قرارداد منعقد نموده و پیمانکار فرعی ملزم به اجرای تعهدات بر اساس اسناد و مدارک موضوع پیمان می باشد. 5. قرارداد/پیمان: سندی است مکتوب فی مابین کارفرما با پیمانکار اصلی یا پیمانکار اصلی با پیمانکاران فرعی یا فی مابین پیمانکاران فرعی با یکدیگر که بیان کننده تعهدات و التزام طرفین قرارداد در موضوع پیمان آنان است. در قرارداد پیمانکاری مواردی از قبیل مشخصات طرفین قرارداد، موضوع، مبلغ، مدت پیمان، تعهدات و اختیارات کارفرما و پیمانکار و فسخ یا خاتمه پیمان مشخص می شود. 6. صاحب کار: شخصی است حقیقی یا حقوقی که مالک یا نماینده قانونی مالک کارگاه بوده و انجام امور کامل یک پیمان/ قرارداد را به یک پیمانکار/ مقاطعه کار واگذار نماید. در حالتی که یک یا چند نوع از عملیات یا فعالیت کارگاه به یک یا چند پیمانکار/ مقاطعه کار محول گردد، در این حالت مطابق تعریف بند اول، شخص کارفرما یا مقاطعه دهنده نامیده می شود. همچنین در صورتی که شخص رأساً یک یا تعدادی کارگر را در کارگاه متعلق به خود بر طبق ماده (2) قانون کار به کارگمارد، کارفرما محسوب می شود. 7. سامانه: سامانه اخذ اطلاعات پیمانکاران سراسر کشور که توسط وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی تهیه شده و کلیه فرآیندهای اجرایی این آیین نامه صرفاً از طریق آن انجام می گیرد. 8. اداره کل استان: منظور اداره کل تعاون، کار و رفاه اجتماعی استان است که وفق مقررات این آیین نامه، وظیفه نظارت بر پیمانکاران/ مقاطعه کاران فعال در سطح استان را دارند. 9. مجری آموزشی ذیصلاح: شخص حقوقی است که منطبق با آیین نامه آموزش ایمنی کارفرمایان، کارگران و کارآموزان مصوب شورای عالی حفاظت فنی، گواهی احراز صلاحیت برگزاری آموزش ایمنی کار را از مرکز تحقیقات و تعلیمات حفاظت فنی و بهداشت کار اخذ می نماید.

مطابق ماده (13) قانون کار کارفرما/ مقاطعه دهنده مکلف است قرارداد خود را با پیمانکار/مقاطعه کار به نحوی منعقد نماید که در آن، پیمانکار/ مقاطعه کار متعهد شود که تمامی مقررات قانون کار و آیین نامه های حفاظت فنی و بهداشت کار مصوب شورای عالی حفاظت فنی را در مورد کارگران خود اعمال نماید.

کارفرمایان/ مقاطعه دهندگان مکلفند مشخصات پیمانکاران/ مقاطعه کاران و موضوع پیمان فعال خود را در سامانه، حداکثر طی یک هفته پس از عقد قرارداد پیمان درج نمایند.

پیمانکاران/مقاطعه کارانی که دارای پیمان فعال می باشند مکلفند اطلاعات و مشخصات مورد نیاز را در سامانه (پیوست شماره یک)، حداکثر طی یک ماه پس از عقد قرارداد درج نمایند.

کارفرما/مقاطعه دهنده مکلف است با توجه به قوانین و آیین نامه های موجود، مفاد قرارداد فی مابین و ابلاغیه های صادره از سوی بازرسان کار، بر عملکرد ایمنی کلیه پیمانکاران/ مقاطعه کاران خود نظارت نماید.

پیمانکاران/مقاطعه کاران اصلی و فرعی مکلفند کلیه قوانین و مقررات، آیین نامه ها و دستورالعمل های حفاظت فنی و بهداشت کار را در مدت زمان انجام کار و محدوده عملیات پیمان رعایت نمایند. مقاطعه دهنده اصلی نیز مکلف به نظارت بر این فرآیند است.

کلیه مسئولیت ها و تعهدات طرفین پیمان در مورد ایمنی باید صراحتاً در متن قرارداد لحاظ و امکانات و منابع مورد نیاز برای انجام اقدامات کنترلی و پیشگیرانه مرتبط با ایمنی حسب مورد توسط طرفین تأمین گردد.

در هنگام عقد قرارداد لازم است هزینه های مربوط به امور ایمنی در قرارداد لحاظ نموده و پیمانکار/ مقاطعه کار از ابتدای قرارداد با نظارت کارفرما/ مقاطعه دهنده موظف به اجرای آن می باشد.

کارفرما/مقاطعه دهنده باید نظارت لازم برای اخذ گواهینامه آموزش های مورد نیاز در زمینه های ایمنی از طریق مراجع صلاحیتدار به کارگران تحت پوشش پیمانکاران/ مقاطعه کاران اصلی و فرعی را با توجه به نوع فعالیت، مطابق با آیین نامه آموزش ایمنی کارفرمایان، کارگران و کارآموزان بعمل آورد.

هرگاه صاحب کار اجرای کلیه عملیات پیمان را از ابتدا تا پایان کار به یک پیمانکار/مقاطعه کار محول نماید، پیمانکار/ مقاطعه کار مسئول اجرای کلیه مقررات مرتبط با حفاظت فنی و ایمنی در کارگاه خواهد بود.

هرگاه پیمانکار/ مقاطعه کار اصلی با موافقت مقاطعه دهنده، اجرای قسمت های مختلف عملیات پیمان را مطابق مفاد قراردادی به پیمانکار/ مقاطعه کار یا پیمانکاران/ مقاطعه کاران فرعی دیگر محول نماید، هر پیمانکار/ مقاطعه کار فرعی در محدوده پیمان خود مسئول اجرای کلیه مقررات مرتبط بوده و پیمانکار/ مقاطعه کار اصلی مسئول نظارت و ایجاد هماهنگی بین آن ها خواهد بود.

پیمانکار/ مقاطعه کار ملزم است در صورت وقوع حوادث، با هماهنگی مقاطعه دهنده، نسبت به اعلام و ثبت در سامانه حوادث ناشی از کار وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی اقدام نماید.

پیمانکار/مقاطعه کار موظف است مستندات لازم در خصوص مدیریت ریسک ایمنی محیط کار پیمان خود مطابق با آیین نامه مصوب شورای عالی حفاظت فنی در پروژه های فعال خود را تهیه، ثبت و بایگانی نموده و در زمان بازرسی به بازرس کار ارائه نماید.

پیمانکار/ مقاطعه کار موظف است تجهیزات و لوازم ایمنی متناسب با نوع کار را تهیه نماید و در اختیار کارگران قرار دهد.

کارفرما/ مقاطعه دهنده و پیمانکار/ مقاطعه کار موظفند اقدامات لازم در خصوص اجرای ماده 87 قانون کار را حسب مورد بعمل آورند.

پیمانکار/مقاطعه کار باید وفق آیین نامه کمیته حفاظت فنی و بهداشت کار نسبت به معرفی مسئول حفاظت فنی اقدام نماید.

در صورتـی که اقدام لازم از سوی کارفـرمایان/ مقاطعـه دهنـدگان و پیمانکاران/ مقاطعه کاران نسبت به معرفی و ثبت اطلاعات مربوط به پیمانکاران/مقاطعه کاران در سامانه بعمل نیاید، حسب مورد مشمول مقررات فصل یازدهم قانون کار خواهند شد. نظارت و بازرسی

انجام نظارت و بازرسی از پروژه های فعال پیمانکاران از جنبه رعایت آیین نامه ها و دستورالعمل های حفاظت فنی مصوب شورای عالی حفاظت فنی پس از ثبت نهایی اطلاعات و شروع فعالیت پیمانکاران/ مقاطعه کاران برای راستی آزمایی مدارک و مستندات پیمان/قرارداد از سوی اداره کار محل انجام خواهد شد؛

بررسی مستندات پرونده های الکترونیکی ثبت شده در سامانه با توجه به پیمان های فعال در سطح کشور بر اساس خوداظهاری پیمانکار و ارجاع آن به اداره کار محل مربوطه بر اساس موقعیت مکانی پیمان های فعال در کشور انجام می پذیرد.

اداره کل بازرسی کار بر مبنای گزارشات و ارزیابی عملکرد ایمنی پیمانکاران/ مقاطعه کاران و شاخص های تدوینی همچون وجود ساختار سازمانی و تشکیلات ایمنی از جمله وجود کمیته های حفاظت و بهداشت کار، نرخ حوادث ناشی از کار، سرانه آموزش ایمنی، مستندات ارزیابی ریسک، تعداد پیمان های فعال و عوامل موثر در ارتقای فرهنگ ایمنی، می تواند نسبت به تهیه فهرست پیمانکاران برتر در حوزه ایمنی و معرفی آنان از طریق سامانه اقدام نماید. این آیین نامه مشتمل بر 21 ماده و 8 تبصره و دو پیوست به استناد مواد (85) و (86) قانون کار جمهوری اسلامی ایران در یکصد و نود و پنجمین جلسه شورای عالی حفاظت فنی در تاریخ 1404/04/31 تدوین و در تاریخ 1404/07/09 به تصویب وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی رسیده است و جایگزین آیین نامه ایمنی امور پیمانکاری مصوب 1389/03/05 و دستورالعمل اجرایی موضوع ماده (2)آن آیین نامه، مصوب 1397/07/21، می شود. وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی و رئیس شورای عالی حفاظت فنی ـ احمد میدری پیوست آیین نامه پیوست شماره یک: اطلاعات مورد نیاز پیمانکار برای ثبت در سامانه

1. ۱نام شخص حقیقی/ حقوقی پیمانکار؛
2. ۲شماره شناسنامه و کد ملی پیمانکار؛
3. ۳شماره و تاریخ ثبت و شناسه ملی شرکت (حقوقی)؛
4. ۴کد کارگاه بیمه شده (دفتر مرکزی) ویژه اشخاص حقوقی؛
5. ۵نشانی پستی معتبر دفتر مرکزی پیمانکار؛