آیین نامه اجرایی قانون تشکیل سازمان مدیریت بحران کشور

در این آیین نامه واژه ها و اصطلاحات زیر در معانی مشروح مربوط بکار می روند: الف – قانون: قانون تشکیل سازمان مدیریت بحران کشور. ب – شورای عالی: شورای عالی مدیریت بحران کشور. ج – سازمان: سازمان مدیریت بحران کشور. د- شورای هماهنگی: شورای هماهنگی مدیریت بحران کشور. هـ – دستگاههای ذی ربط: وزارتخانه ها، سازمانهای دولتی، نهادهای عمومی غیردولتی، شوراهای اسلامی، شهرداری ها، سازمانها و شرکتهایی که شمول قانون بر آنها مستلزم ذکر نام است، نیروهای نظامی و انتظامی، نهادها و دستگاههای تحت نظر مقام معظم رهبری، سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران و رسانه های گروهی، تشکلهای مدنی و مردمی و بخش های خصوصی و تعاونی مرتبط با مدیریت بحران.

تشخیص وقوع بحران (حادثه) ملی و منطقه ای و اعلام آن به دستگاههای ذی ربط بر عهده وزیر کشور (قائم مقام رئیس شورای عالی مدیریت بحران) می باشد و تشخیص وقوع بحرانهای استانی و محلی و اعلام آن به دستگاههای استان و شهرستان به ترتیب با استاندار و فرماندار می باشد.

نقش و وظایف دقیق دستگاههای ذی ربط در هر کدام از مراحل مدیریت بحران به پیشنهاد آنها و تأیید شورای هماهنگی و تصویب شورای عالی حداکثر ظرف سه ماه توسط وزیر کشور )قائم مقام رئیس شورای عالی( براساس بند «۳» ماده (۴) قانون برای سیر مراحل قانونی تصویب ارائه خواهد شد.

دستگاههای ذی ربط موظفند وظایف مربوط به مراحل پیشگیری، آمادگی، مقابله و بازسازی را طبق مصوبات شورای عالی موضوع ماده )۳( انجام داده و در هنگام عملیات مقابله با بحران، امور محول شده را تحت امر سلسله مراتب فرماندهی مدیریت بحران کشور انجام دهند.

نظر به ضرورت تهیه طرح جامع خطرپذیری کشور و استانها، دستگاههای ذی ربط در امر مدیریت بحران موظفند با هماهنگی سایر دستگاهها و واحدهای استانی و با رعایت اولویت و نظارت سازمان نسبت به تهیه طرح جامع خطرپذیری مناطق اقدام نمایند و سازمان مکلف است نسبت به تدوین طرح جامع خطرپذیری کل کشور اقدام و گزارش اقدامات انجام شده را به صورت دوره ای )سه ماهه ( به شورای عالی ارائه نماید.

سازمان و واحدهای استانی می توانند در مرحله مقابله با بحران در صورت نیاز به خدمت هر یک از کارکنان دستگاههای ذی ربط برحسب ضرورت تا خاتمه بحران از طریق سازمان مربوط به ترتیب زیر از کارکنان آنان استفاده نمایند.

چنانچه در مرحله مقابله با بحران، هر یک از مسؤولان و کارکنان موضوع ماده )۶( آیین نامه، با تشخیص رئیس سازمان، استاندار و یا فرماندار در انجام وظایف محوله تقصیر یا قصور داشته باشند، مدیر ارشد دستگاه دولتی ذی ربط موظف است با رعایت ضوابط موضوع بند «۱۴» ماده )۸) قانون بلافاصله فرد دیگری را مأمور انجام وظایف مربوط نماید.

در مرحله مقابله با بحران، در صورتی که استانداران و فرمانداران و دستگاههای ذی ربط استفاده از خدمات مؤسسات عمومی غیردولتی یا شرکت ها و واحدهای بخش خصوصی و تعاونی و حتی اشخاص را ضروری دانستند، می توانند به صورت کتبی خدمات مورد نیاز را به آنان تکلیف نمایند. درصورت عدم انجام مأموریت محول شده توسط این مؤسسات و شرکت ها، موضوع در مراجع ذی صلاح قابل پیگیری خواهد بود.

سازمان حسب بند (۱۸) ماده (8) قانون بر اقدامات دستگاههای ذی ربط در مراحل چهارگانه مدیریت بحران نظارت عالی دارد و دستگاههای ذی ربط موظفند برنامه ها و اقدامات انجام شده برای هر یک از مراحل چهارگانه مدیریت بحران را که در چهارچوب قانون و آیین نامه های اجرایی آن انجام شده است، به صورت دوره ای در قالب برگه های ارزیابی و نظارت که توسط سازمان تهیه می گردد، به سازمان و واحدهای استانی برای ارائه به شورای عالی گزارش نمایند.

در طول مدت زمان مقابله با بحران، دستگاههای تخصصی ذی ربط موظفند باتوجه به ابعاد حادثه و تحت امر فرمانده تعیین شده برای عملیات مقابله، وظایف محول شده را انجام دهند و مسئولیت تخصصی مدیریت بحران در هر دستگاه به عهده بالاترین مقام دستگاه اجرایی متناسب با بعد حادثه می باشد. فصل سوم: دبیرخانه و چگونگی اداره و ابلاغ مصوبات شورای عالی

جلسات شورا توسط رییس شورا و یا قائم مقام ایشان و بر اساس دستورالعملی که به تصویب شورا می رسد، اداره می گردد. ابلاغ مصوبات پس از تأیید رییس جمهور با قائم مقام رییس شورا (وزیر کشور) می باشد.

اعضای شورای هماهنگی به شرح زیر تعیین می شود:

1. ۱رئیس سازمان (رئیس)
2. ۲معاون وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی
3. ۳معاون وزیر بازرگانی
4. ۴معاون وزیر راه و ترابری
5. ۵معاون وزیر جهاد کشاورزی
6. ۶معاون وزیر علوم، تحقیقات و فناوری
7. ۷معاون وزیر نیرو
8. ۸معاون وزیر نفت
9. ۹رییس سازمان شهرداریها و دهیاریهای کشور
10. ۱۰معاون معاونت برنامه ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهور
11. ۱۱معاون ستاد کل نیروهای مسلح
12. ۱۲رییس بنیاد مسکن انقلاب اسلامی
13. ۱۳رییس جمعیت هلال احمر جمهوری اسلامی
14. ۱۴معاون سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران
15. ۱۵معاون شهردار تهران

وظایف شورای هماهنگی به شرح زیر تعیین می شود:

1. ۱هماهنگی فعالیت های مرتبط با مراحل چهارگانه مدیریت بحران
2. ۲بررسی و تأیید سیاستهای آموزشی، تبلیغاتی و اطلاع رسانی ازطریق رسانه ها و پیشنهاد آن به شورای عالی
3. ۳نظارت بر عملکرد کارگروه های تخصصی
4. ۴بررسی و تأیید پیشنهادها در امور مدیریت بحران کشور و ارایه آن به شورای عالی
5. ۵بررسی و تأیید پیشنهادهای تغییر در تعداد، موضوعات، شرح وظایف و امور مربوط به کارگروه های تخصصی مدیریت بحران و ارایه آن به شورای عالی
6. ۶بررسی و تأیید طرحها و برنامه های پیشنهادی کارگروه ها، دستگاههای ذی ربط و استانها و تأیید اعتبارات مورد نیاز آنها و پیشنهاد آن به شورای عالی
7. ۷بررسی و تأیید وظایف دقیق و نقش دستگاههای ذی ربط در مدیریت بحران و ارائه آن به سازمان به منظور طرح در شورای عالی و سیر مراحل تصویب
8. ۸بررسی و تأیید پیش نویس لوایح در زمینه مدیریت بحران در سطوح مختلف
9. ۹تصویب مطالعات انجام شده در مراحل چهارگانه مدیریت بحران کشور
10. ۱۰تصویب برنامه های مانور دستگاههای ذی ربط و هماهنگی اجرای آنها
11. ۱۱سایر امور مرتبط و محول شده

در زمان ضرورت و مقابله با بحران و انجام مانورهای لازم، اعضای شورای هماهنگی در مرکز و استانها که مورد نیاز باشند، موظفند در مکان پیش بینی شده برای مدیریت بحران حضور یافته و نسبت به انجام مأموریت های محول شده )تا پایان مرحله ضرورت و یا مقابله و یا مانور( اقدام نمایند.

سازمان دارای چهارده کارگروه تخصصی و عملیاتی به شرح زیر می باشد: ۱ -کارگروه مخابرات و ارتباطات با مسئولیت وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات و ریاست معاون مربوط در آن وزارت. ۲ – کارگروه بهداشت و درمان با مسئولیت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و ریاست معاون مربوط در آن وزارت. ۳ – کارگروه خشکسالی، سرمازدگی و مخاطرات کشاورزی (زراعت، باغداری، دامداری، آبزیان و طیور) با مسئولیت وزارت جهاد کشاورزی و ریاست معاون مربوط در آن وزارت. ۴ – کارگروه حمل و نقل، شریان های حیاتی، بلایای جوی و طوفان با مسئولیت وزارت راه و ترابری وریاست معاون مربوط در آن وزارت. ۵ – کارگروه تشکلهای مردم نهاد با مسئولیت وزارت کشور و ریاست معاون امور اجتماعی، فرهنگی و شوراهای وزارت کشور. ۶ – کارگروه بیمه، بازسازی و بازتوانی، تأمین و توزیع ماشین آلات، آواربرداری ساختمانها، آتش نشانی، مواد خطرناک و انتقال و تدفین متوفیان با مسئولیت وزارت کشور و ریاست معاون هماهنگی امور عمرانی و رییس سازمان شهرداریها و دهیاریهای کشور. ۷- کارگروه امنیت و انتظامات با مسئولیت وزارت کشور و ریاست معاون امنیتی و انتظامی وزارت کشور. ۸ -کارگروه امور سیل و مخاطرات دریایی، برق، آب و فاضلاب با مسئولیت وزارت نیرو و ریاست معاون مربوط در آن وزارت. ۹ – کارگروه تأمین سوخت و مواد نفتی با مسئولیت وزارت نفت و ریاست معاون مربوط در آن وزارت. ۱۰ – کارگروه مخاطرات زلزله، لغزش لایه های زمین، ابنیه، ساختمان و شهرسازی با مسئولیت وزارت مسکن و شهرسازی و ریاست معاون مربوط در آن وزارت. ۱۱ – کارگروه تأمین مسکن با مسئولیت وزارت مسکن و شهرسازی (بنیاد مسکن انقلاب اسلامی). ۱۲ – کارگروه مخاطرات زیست محیطی با مسئولیت سازمان حفاظت محیط زیست و ریاست معاون مربوط در آن سازمان. ۱۳ – کارگروه آموزش و اطلاع رسانی با مسئولیت سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران و ریاست معاون مربوط در آن سازمان. ۱۴ – کارگروه امداد و نجات و آموزش همگانی با مسئولیت جمعیت هلال احمر جمهوری اسلامی ایران با ریاست رئیس سازمان امداد و نجات.

سازمان دارای شخصیت حقوقی، مالی و اداری مستقل بوده و ردیف بودجه ای مجزا در لایحه بودجه سالانه کشور برای آن منظورمی شود و رئیس آن معاون وزیر کشور خواهد بود.

نمودار سازمانی و تشکیلات تفصیلی سازمان و واحدهای استانی و شهرستانی آن به پیشنهاد سازمان و شورای عالی به تأیید معاونت توسعه مدیریت و سرمایه انسانی رییس جمهور می رسد. سقف پست های سازمانی بر اساس ماده )۲۹( قانون مدیریت خدمات کشوری – مصوب ۱۳۸۶- به تصویب هیئت وزیران خواهد رسید.

وظایف، تعهدات، دارایی ها، اموال، تجهیزات، امکانات و نیروی انسانی که قبلاً تحت عنوان دفتر مطالعات و هماهنگی امور ایمنی و بازسازی و دبیرخانه ستاد حوادث و سوانح غیرمترقبه کشور و واحدهای ذی ربط استانی بوده اند، بارعایت قوانین و مقررات مربوط به سازمان و واحدهای مربوط در استان ها انتقال می یابد.

در دستگاههای ذی ربط و سازمانهای مرکزی وابسته به آنها در مدیریت بحران یک واحد سازمانی حداکثر در سطح اداره کل با حداکثر پنج اداره زیر نظر معاون مربوط و در سازمانها و ادارات کل استانی در سطح مدیریت با حداکثر سه اداره از محل پست های سازمانی موجود همان دستگاه تشکیل خواهد شد.

وزارت کشور موظف است با همکاری دستگاههای اجرایی در مرحله تشکیل سازمان، نیروی انسانی مورد نیاز را از بین کارکنان رسمی و پیمانی دولت تأمین نماید.

مشاغل سازمانی و واحدهای مدیریت بحران مندرج در ماده )۱۹ (این آیین نامه جزء مشاغل سخت و زیان آور محسوب می گردند. دستورالعمل اجرایی این ماده توسط سازمان تهیه و پس از تصویب شورای عالی ابلاغ خواهد شد.

وزارت کشور موظف است علاوه بر اعتبارات ماده (۱۰) قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت – مصوب ۱۳۸۰- که در اختیار سازمان می باشد، از محل سایر منابع مالی مربوط، نسبت به خرید یا ساخت ابنیه استاندارد و مستحکم و تأمین تجهیزات و امکانات اداری مورد نیاز سازمان و واحدهای استانی آن اقدام نماید.

دستگاههای اجرایی ذی ربط مدیریت بحران موظفند برای تنظیم بودجه تفصیلی نظام جامع مدیریت بحران کشور شامل پیشگیری، آمادگی، مقابله و بازسازی، برنامه ها و اعتبار مورد نیاز خود را به سازمان پیشنهاد داده تا پس از بررسی و تأیید شورای هماهنگی و تصویب آن در شورای عالی برای درج در لایحه بودجه سالیانه به صورت ردیف های جداگانه مشخص به هیئت وزیران ارائه نماید.

مسئولیت جذب، هدایت و توزیع اعانات و کمک های غیردولتی داخلی و خارجی اعم از اموال منقول و غیرمنقول و وجوه نقدی بر عهده جمعیت هلال احمر جمهوری اسلامی ایران است که با همکاری کمیته امداد امام خمینی و سازمان بهزیستی کشور صورت می گیرد و مسئولیت جذب، هدایت و توزیع امکانات و کمک های دولتی داخلی و خارجی اعم از منقول و غیرمنقول و وجوه نقدی با رعایت اهداف اهدا کننده بر عهده سازمان است. هر گونه دخل و تصرف، استفاده، توزیع و تصاحب کمک های یاد شده توسط اشخاص حقیقی و حقوقی ممنوع است.

شوراهای برنامه ریزی و توسعه استانها در تنظیم بودجه استانی ترتیبی اتخاذ نمایند که هر سال حداقل پنج درصد اعتبارات به منظور انجام وظایف و برنامه های پیش بینی شده در مراحل چهارگانه مدیریت بحران در قالب فصل جداگانه ای تحت عنوان فصل مدیریت بحران استان اختصاص داده شود.

در اجرای ماده (۱۱) و (۱۲) قانون، به منظور تسریع در ساماندهی مناطق آسیب دیده و فراهم نمودن زمینه برنامه ریزی سالانه در اجرای اقدامات پیشگیری، آمادگی، مقابله و بازسازی، اعتبارات مصوب هیئت وزیران موضوع ماده )۱۰ (قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت مستقیماً از طریق خزانه داری کل در اختیار سازمانها و دستگاههای ذی ربط و استانها قرار گیرد تا برابر مقررات مربوط هزینه نمایند.

بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران موظف است از طریق بانک های عامل به منظور بازسازی و جبران خسارات بخش های مختلف خسارت دیده ناشی از حوادث غیرمترقبه با تأمین یارانه و سود تسهیلات از محل اعتبارات مربوط توسط دولت، تسهیلات بانکی ارزان قیمت را از محل منابع داخلی بانک ها بنا به پیشنهاد سازمان در اختیار استانها و مناطق خسارت دیده قرار دهد.

در صورت لزوم و ضرورت به منظور تأمین نقدینگی مقابله با حوادث، سازمان می تواند با همکاری وزارت امور اقتصادی و دارایی ضمن عقد موافقتنامه و تضمین بازپرداخت به بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران، معادل بیست درصد کل اعتبارات مصوب نظام جامع مدیریت بحران و ماده (۱۰) قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت را از بانک عامل دریافت نماید. سازمان موظف است منابع مالی دریافت شده را از محل وصول منابع اعتبارات مصوب مذکور حداکثر تا پایان سال مالی تأمین و پرداخت نماید.

خزانه داری کل موظف است به منظور به حداقل رساندن زمان رسیدگی به امور آسیب دیدگان ناشی از حوادث غیر مترقبه در ابتدای هر سال معادل بیست درصد اعتبار موضوع ماده (۱۲) قانون را پس از پیشنهاد شورای عالی و تأیید مراتب توسط رییس جمهور به طور یکجا در اختیار سازمان قرار دهد تا وفق ماده (۱۲) قانون هزینه گردد. مبلغ مذکور تا سقف بیست درصد در صورت هزینه کرد مجدداً به حساب سازمان واریز خواهد شد.

کمیته تخصیص اعتبارات با توجه به ماده (۱۰) قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت و ماده (۳۰) قانون برنامه و بودجه اعتبارات مربوط به حوادث غیرمترقبه را به لحاظ ضرورت قانونی اقدام فوری و مصرف فوری این اعتبارات، به سرعت و در دوره های کوتاه مدت تخصیص دهد. وزارت کشور (سازمان مدیریت بحران) در صورت بروز مشکلاتی در امر تخصیص اعتبار و اختلال تسریع در رسیدگی به امور آسیب دیدگان ناشی از حوادث غیرمترقبه، مراتب را به هیئت وزیران اعلام نماید.

به منظور پیشگیری، پیش آگاهی و ایجاد آمادگی در دستگاههای امداد رسانی و عملیات امدادرسانی به آسیب دیدگان ناشی از حوادث غیرمترقبه از جمله سیل و زلزله و مانند آن اعتبارات موضوع ماده (۱۰) قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت بنا به پیشنهاد وزارت کشور (سازمان مدیریت بحران کشور) و تصویب هیئت وزیران در اختیار دستگاههای مرتبط با امر مدیریت بحران و شورای هماهنگی مدیریت بحران استان ها قرار می گیرد تا نسبت به اجرای پروژه های مشخص و اولویت دار اقدام نمایند. فصل هفتم: بیمه حوادث

وزارت امور اقتصادی و دارایی موظف است با هماهنگی سازمان و با همکاری بیمه مرکزی جمهوری اسلامی ایران و دستگاه های مرتبط نسبت به گسترش بیمه حوادث در بخش های مختلف با اولویت در حوادث محتمل (سیل، زلزله، آفات و امراض کشاورزی و دامی، سرمازدگی، خشکسالی و مانند آن) اقدام نماید.

به منظور کنترل حوادث و کاهش اثرات ناشی از حوادث طبیعی، دستگاههای ذی ربط موظفند ضوابط، مقررات و قوانین و سایر موضوعات مرتبط با کنترل حوادث طبیعی را که به تأیید شورای هماهنگی رسیده است و توسط سازمان ابلاغ می گردد، به طور دقیق رعایت نموده و گزارش اقدامات خود را هر سه ماه یک بار به سازمان منعکس نمایند.

دستگاههای ذیربط موظفند در تدوین برنامه های سالانه، پنجساله و افق چشم انداز وظایف خود، ابعاد و اقدامات ایمنی در چهار مرحله مدیریت بحران را در برنامه خود لحاظ نمایند.

مصوبات شورای عالی پس از ابلاغ برای دستگاههای موضوع ماده (۱۶۰) قانون برنامه چهارم توسعه و مؤسسات عمومی و غیردولتی و سازمانها، تشکلها و بنگاههای بخش خصوصی و تعاونی لازم الاجراست. این تصویب نامه در تاریخ ۱۸ /۹ /۱۳۸۸ به تأیید مقام محترم ریاست جمهوری رسیده است. معاون اول رییس جمهور – محمد رضا رحیمی