قانون اساسنامه جمعیت هلال احمر جمهوری اسلامی ایران

جمعیت هلال احمر جمهوری اسلامی ایران (‌جمعیت سابق شیر و خورشید سرخ ایران) که در این اساسنامه جمعیت نامیده می‌شود‌ مؤسسه‌ای خیریه، غیرانتفاعی و دارای شخصیت حقوقی مستقل می‌باشد. جمعیت، به کلیه تعهدات و قراردادهای بین‌المللی مربوط به اهداف و وظایف جمعیت‌های هلال احمر و صلیب سرخ و نیز مقررات اتحادیه جمعیت‌های صلیب سرخ و هلال احمر که با قانون اساسی و سایر قوانین‌ جمهوری اسلامی ایران مغایرت نداشته باشد، پای‌بند بوده و در مسائل امدادی و بهداشتی درمانی برون‌مرزی و درون‌مرزی و تعهدات مربوطه در راستای سیاست‌های دولت جمهوری اسلامی ایران طبق اساسنامه عمل می‌کند. (اصلاحی مصوب ۱۳۸۲/۰۲/۲۴)

اهداف جمعیت عبارت ‌اند از: تلاش برای تسکین آلام بشری، تأمین احترام انسان‌ها و کوشش در جهت برقراری دوستی و تفاهم متقابل و صلح پایدار میان ملت‌ها و همچنین حمایت ‌از زندگی و سلامت انسان‌ها بدون در نظر گرفتن هیچ‌گونه تبعیض میان آن‌ها.

وظایف جمعیت در سطح کشور و خارج از کشور بدین قرار است:

1. ۱ارائه خدمات امدادی در هنگام بروز حوادث و سوانح طبیعی مثل زلزله و سیل و غیره در داخل و خارج از کشور.
2. ۲ارائه کمک‌های اولیه در حوادث غیر مترقبه به وسیله امدادگران.
3. ۳برنامه‌ریزی و اقدام در جهت آمادگی مقابله با حوادث و سوانح و آموزش عمومی در این زمینه و تربیت کادر امدادی و نیروی انسانی مورد نیاز.
4. ۴ارسال کمک و اعزام عوامل امدادی و درمانی به سایر کشورها در صورت لزوم.
5. ۵کمک به امر توانبخشی و ارائه خدمات اجتماعی در جهت تسکین آلام آوارگان، پناهندگان، مرضی و معلولین و ایجاد حس تعاون و تفاهم و‌ دوستی و نیکوکاری بین مردم.
6. ۶تلاش در جهت تسکین آلام بشری و کمک به امر سلامت جامعه و دفاع از ارزش‌های انسانی و کوشش در جهت برقراری دوستی و تفاهم‌ متقابل و صلح پایدار میان ملت‌ها.
7. ۷اداره امور جوانان جمعیت و توسعه مشارکت جوانان در تصمیم‌‌گیری‌‌ها و فعالیت‌های مربوط به آن‌ها و تربیت و آموزش جوانان مذکور به‌منظور ‌آماده ساختن آنان در انجام خدمات امدادی و عام‌المنفعه.
8. ۸کمک به تهیه دارو و وسایل و تجهیزات پزشکی مورد نیاز مراکز بهداشتی، درمانی و آموزشی کشور با موافقت وزارت بهداشت و با همکاری‌ هلال احمر و صلیب سرخ جهانی که عضو اتحادیه بین‌المللی صلیب سرخ و هلال احمر جهانی هستند.

در زمان جنگ و در تصادمات و برخوردهای مسلحانه، جمعیت و عوامل امدادی آن طبق مقررات ملی و بین‌المللی و مصون از هر گونه ‌ممانعت و یا تعرض دستجات متخاصم، بی‌طرفانه به کمک مجروحین و آسیب‌دیدگان و پناهندگان و آوارگان و اسراء و جستجوی مفقودالاثرها ‌شتافته و به طرفین درگیر به‌نحو یکسان و بدون هیچ‌گونه تبعیضی کمک‌های انسانی خود را عرضه می‌‌نماید و طرفین متخاصم مکلف به احترام و‌همکاری با جمعیت و عوامل آن می‌باشند.

کلیه وزارتخانه‌ها، سازمان‌ها و شرکت‌ها و مؤسسات دولتی بالاخص هواپیمائی و کشتیرانی و شرکت سهامی راه ‌آهن جمهوری اسلامی ‌ایران و گمرک ایران موظفند خصوصاً به هنگام بروز حوادث و یا در زمان جنگ در اجرای وظایف جمعیت همکاری و تشریک مساعی لازم را بنمایند.

هر کس از زن و مرد و کوچک و بزرگ بدون ملاحظات سیاسی، مذهبی، نژادی و با رعایت این اساسنامه و مطابق آیین‌نامه ‌عضویت جمعیت می‌تواند عضو جمعیت گردد.

اداره امور جمعیت رییس جمعیت صورت می‌گیرد که عزل و نصب نامبرده به پیشنهاد وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و حکم‌ ریاست جمهوری انجام خواهد شد. (اصلاحی مصوب ۱۳۸۲/۰۲/۲۴)

وظایف و اختیارات مجمع عمومی و مجامع استان و شهرستان عبارت است از: (اصلاحی مصوب ۱۳۸۲/۰۲/۲۴) الف- وظایف و اختیارات مجمع عمومی:

1. ۱تعیین و تصویب سیاست‌های کلان جمعیت.
2. ۲تصویب مرامنامه و نظامنامه جمعیت در چارچوب اساسنامه و مقررات فدراسیون بین‌المللی صلیب سرخ و هلال احمر.
3. ۳تصویب برنامه و بودجه و ترازنامه سالانه جمعیت.
4. ۴تصویب آیین‌نامه‌ها و دستورالعمل‌های لازم درمورد شرح وظایف و اختیارات شورای عالی.
5. ۵استماع گزارش بازرس یا بازرسان.
6. ۶انتخاب هفت نفر از اعضای شورای عالی.
7. ۷انتخاب بازرس یا بازرسان. ب- وظایف و اختیارات مجامع استان و شهرستان: ۱- تدوین برنامه‌های کلی استانی و شهرستانی در چارچوب مقررات و سیاست‌های کلان جمعیت. ۲- پیشنهاد برنامه و بودجه سالانه جمعیت مربوط به سطوح بالاتر و تصویب ترازنامه سالانه جمعیت مربوطه. ۳- استماع گزارش بازرس یا بازرسان. ۴- انتخاب چهار نفر اعضای هیأت مدیره برای استان و شورای اجرایی برای شهرستان. ۵- انتخاب بازرس یا بازرسان.

وظایف و اختیارات رئیس جمعیت به قرار زیر است:

1. ۱انتخاب و نصب یا عزل دبیر کل و خزانه‌دار کل و نظارت مستقیم و مستمر بر کار آنان.
2. ۲تشکیل و اداره جلسات شورای عالی.
3. ۳تمهید مقدمات تشکیل کنفرانس‌های بین‌المللی و منطقه‌ای مربوط به جمعیت هلال احمر و صلیب سرخ بین‌المللی در ایران.
4. ۴برقراری ارتباط با مقامات جمهوری اسلامی ایران.
5. ۵نظارت مستقیم و مستمر بر امور بین‌المللی جمعیت.
6. ۶دستور ارسال کمک‌ها و عوامل امدادی به سایر کشورها.
7. ۷مراقبت بر حسن اجراء اساسنامه و نظارت بر اجرای مقررات بین‌المللی انسانی.
8. ۸مراقبت بر حسن اجرای مصوبات شورای عالی و سایر مقررات ناظر بر کار جمعیت.

ترکیب و وظایف شورای عالی، هیأت مدیره استان و شورای اجرایی شهرستان: (اصلاحی مصوب ۱۳۸۲/۰۲/۲۴) الف- اعضای شورای عالی عبارتند از:

1. ۱هفت نفر عضو منتخب مجمع عمومی به مدت چهار سال.
2. ۲چهار نفر از شخصیتهای برجسته و صاحب نظر کشور، مطلع و مسلط به امور امدادی، بهداشتی، درمانی امور جوانان و حقوق بشردوستانه با معرفی رئیس جمهور به مدت چهار سال.
3. ۳رییس جمعیت.
4. ۴دبیرکل.
5. ۵خزانه دار کل.
6. ۶یک نفر از مدیران ارشد اجرایی جمعیت به انتخاب رییس جمعیت.
7. ۷بازرسان « بدون حق رأی».
8. ۸نماینده ولی فقیه در جمعیت با اذن معظم له. ب- وظایف و اختیارات شورای عالی: ۱- تدوین سیاست‌های کلان و پیشنهاد آن به مجمع عمومی. ۲- تنظیم برنامه و بودجه و ترازنامه سالانه جمعیت و ارائه آن به مجمع عمومی. ۳- تدوین راهکارهای لازم جهت اجرای مصوبات مجمع عمومی. ۴- تصویب آیین‌نامه های داخلی شورای عالی و آیین‌نامه های مالی، محاسباتی، معاملاتی و استخدامی و ضوابط ساختار تشکیلاتی و پست های سازمانی جمعیت. ۵- معرفی دو نفر مدیر مدبر شایسته از افراد واجد شرایط به رییس جمهور جهت انتخاب یکی از آن‌ها به عنوان رییس جمعیت به مدت چهار سال. ۶- بررسی و تصویب پیشنهادات رییس جمعیت.

اعضای شورای عالی در قبال تصمیماتی که در اجرای وظایف هیأت اتخاذ خواهند نمود دارای مسئولیت مشترک می‌باشند.

جلسات شورای عالی حداقل ماهی یکبار تشکیل می‌گردد. رئیس جمعیت می ‌تواند در شرایط اضطراری شخصاً بجای شورای عالی ‌اتخاذ تصمیم نموده و گزارش آن را در اولین جلسه شورای عالی ارائه دهد. ترتیب اجرای این ماده را آیین‌نامه‌های جمعیت مشخص خواهند نمود.

دبیر کل جمعیت سمت معاون کل رییس را در امور اداری و اجرایی به عهده داشته و موظف است گزارش اقدامات خود را به طور مستمر‌به رییس و شورای عالی تسلیم نماید. دبیر کل نزد مراجع قانونی و دولتی و محاکم و سازمان‌ها و ادارات و اشخاص حقیقی و حقوقی نمایندگی رسمی جمعیت را با حق توکیل غیر دارا می‌باشد.

وظایف و اختیارات خزانه‌‌دار کل:

1. ۱بکار بردن مساعی لازم در وصول درآمدها و ارائه پیشنهاد در مورد ایجاد انواع درآمدهای جدید ضمن اشتراک مساعی با دبیر کل.
2. ۲حفظ دارایی‌ها و اموال و حقوق و منافع مالی جمعیت ضمن اشتراک مساعی با دبیر کل.
3. ۳نظارت مالی بر تنظیم و اجرای بودجه و مصرف هزینه‌ها.
4. ۴تنظیم ترازنامه و تفریغ بودجه.
5. ۵همکاری مشترک با دبیر کل جهت تخصیص اعتبار.
6. ۶افتتاح حساب در بانک‌ها و برداشتن از آن و نیز مسدود کردن حساب‌ها و صدور چک‌ها و سفته‌ها و اوراق بهادار و قبوض و انعقاد قراردادهای ‌مالی (متفقاً با امضاء خزانه‌دار کل و دبیرکل به عمل می‌آید.)
7. ۷ایجاد هماهنگی در امور مالی جمعیت.

وظایف و اختیارات بازرسان به قرار زیر است:

1. ۱بازرسی و نظارت مستمر بر اجراء و انطباق نحوه اداره امور جمعیت با اساسنامه و آیین‌نامه‌ها و مقررات داخلی و بین‌المللی جمعیت بالاخص‌ در مواقع امداد و مددکاری اجتماعی.
2. ۲رسیدگی به کلیه حساب‌ها و دفاتر و اوراق و اسناد و مدارک مالی و درآمدها و دارایی‌های نقدی و جنسی و اوراق بهادار، در صورت لزوم با ‌استفاده از خدمات کارشناسان و مؤسسات رسمی حسابرسی.
3. ۳اعلام کتبی تخلفات در نحوه اداره امور جمعیت و تجاوز از حدود اساسنامه و آیین‌نامه‌ها و مقررات به رییس جمعیت و شورای عالی.
4. ۴بررسی و اظهار نظر در خصوص گزارش‌های سالانه شورای عالی ترازنامه و تفریغ بودجه سال پیش، صورت دارایی و همچنین درباره صحت مطالب و اطلاعاتی که توسط شورای عالی در اختیار رییس جمعیت گذاشته می‌شود.
5. ۵تهیه گزارش جامعی راجع به وضع جمعیت با توجه به بند فوق و تسلیم آن به رئیس جمعیت.

جمعیت می‌تواند بر اساس نیاز و شرایط منطقه‌ای شعبی در مراکز استان و یا در مرکز بعضی از شهرستان‌ها و بخش‌ها و یا نمایندگی‌هایی در سایر مراکز‌تأسیس نماید. جمعیت استان دارای هیأت مدیره‌ای مرکب از مدیر عامل، رئیس و خزانه‌دار و شعب دارای رئیس شعبه و نمایندگی دارای مسوول دفتر خواهد بود که‌حدود وظایف و اختیارات آن‌ها را شورای عالی مشخص خواهد نمود. شعب جمعیت توسط یک هیأت مدیره متشکل از رییس، خزانه‌دار و مدیر عامل اداره می‌شود و نحوه اداره آن‌ها مطابق آیین‌نامه خاصی می‌باشد که با پیشنهاد شورای عالی به تصویب وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی خواهد رسید. (الحاقی مصوب ۱۳۷۴/۱۲/۲۲)

منابع مالی جمعیت علاوه بر آنچه که قانون در گذشته مشخص نموده است عبارتست از:

1. ۱چهل و دو درصد از درآمد حاصل از حق‌الثبت اسناد رسمی.
2. ۲پنجاه و پنج درصد از محل درآمد یک درصد کار مزد ثبت سفارشات.
3. ۳یک ریال از هر مراسله سفارشی و بیمه اعم از داخله و خارجه و مبلغ دو ریال از هر امانت پستی اعم از داخله و خارجه و مبلغ دو ریال و نیم‌ از هر تلگراف اعم از داخله و خارجه که به وسیله الصاق تمبر خیریه از فرستندگان دریافت می‌شود.
4. ۴اعانات، عواید و اموالی که در اجرای تصمیمات و مصوبات مراجع و سازمان‌های دولتی و شهری اختصاص به جمعیت داده می‌شود و‌ همچنین اعانات مردمی و کمک‌های خارجی.
5. ۵کمک‌های دولت به منظور تأمین منابع مالی کافی و تقویت و تحکیم نیروی جمعیت که باید همه ‌ساله ردیف اعتباری به عنوان اعانه در بودجه‌ کل کشور منظور گردد.
6. ۶معادل یک درصد قیمت هر بلیط هواپیما و کشتی که از هر مسافر باید اخذ و به حساب جمعیت واریز گردد.

دولت موظف است کلیه وجوهی را که بموجب قانون تحت عنوان جمعیت هلال احمر جمهوری اسلامی ایران وصول می‌نماید، به ‌خزانه واریز و معادل آن را در بودجه سال آینده به حساب جمعیت منظور دارد.

کلیه اموال و دارایی‌ها و اعتبارات جمعیت که از طریق عقود ناقله شرعی از قبیل وقف، صلح، هبه و امثال آن سابقاً و از این به بعد به تملک جمعیت در آمده و یا به وسیله جمعیت ایجاد و احداث شده است، کماکان در مالکیت جمعیت باقی مانده و کلیه مقررات و قوانینی که موجب‌ تضییع حقوق شرعیه جمعیت شده باشد، لغو و بلا اثر خواهد بود.

جمعیت و مؤسسات وابسته به آن و شرکت‌هایی که حداقل نود و نه درصد (۹۹%) سهام آن‌ها متعلق به جمعیت باشد و درآمدهای آن در ‌راستای اهداف و وظایف جمعیت به مصرف برسد از پرداخت مالیات، عوارض، حقوق گمرکی، سود بازرگانی، حق‌الثبت و هرگونه عوارض دیگر در‌مورد اموال، املاک، مستغلات، وسائط نقلیه، کالاها و خودروهای اهدایی و کلیه خریدهای خارجی و واردات تجهیزات ضروری و حیاتی امداد و‌نجات معاف می‌باشد. جمعیت از پرداخت کلیه هزینه‌های دادرسی در تمام مراحل رسیدگی معاف است. (اصلاحی ۱۳۷۹/۰۲/۲۸)

برای مقابله با پیش ‌آمدها و حوادث و تأمین نیازمندی‌های آتی جمعیت همه ‌ساله مبلغی معادل ۵٪ کل بودجه سالیانه جمعیت به عنوان ‌ذخیره احتیاط به حساب اندوخته جمعیت منظور می‌شود.

خدمت در جمعیت افتخاری است. مگر در مورد پستهایی که بنا به دلایل اداری و تشکیلاتی و یا به موجب قوانین و مقررات کادر ثابت‌ و حقوق‌بگیر لازم داشته باشد.

امور استخدامی کارکنان اداری ثابت و حقوق‌بگیر جمعیت تابع قوانین و مقررات استخدام کشوری است و مشاغل کارگری مشمول قانون کار خواهد بود. از نظر بیمه، کارکنان جمعیت تابع قانون تأمین اجتماعی و مشمول ماده ۱۱۴ این قانون می‌باشند. (اصلاحی مصوب ۱۳۷۴/۱۲/۲۲)

جمعیت در رسیدگی به تخلفات اداری کارکنان ثابت و حقوق ‌بگیر مشمول قوانین و مقررات دولتی است.

نحوه رسیدگی به اختلافات احتمالی فی‌مابین کارکنان و جمعیت را آیین‌نامه استخدامی جمعیت پیش‌بینی خواهد نمود. به هرحال ‌موضوع، از شمول قانون کار خارج است.

شکایت از تصمیمات و اقدامات جمعیت مشمول قانون و مقررات دیوان عدالت اداری است. قانون فوق مشتمل بر بیست و شش ماده و سیزده تبصره در جلسه علنی روز پنجشنبه هشتم اردیبهشت ماه یک‌هزار و سیصد و شصت و هفت مجلس شورای اسلامی تصویب و در تاریخ ۱۳۶۷/۲/۲۹ به تأیید شورای نگهبان رسیده است. رئیس مجلس شورای اسلامی – اکبر هاشمی